Ваконцы», вытканым шматнітовай тэхнікай,

звычайна васьмінітовай аднаўточнай ці

Чатырохнітовай двухуточнай, Бела-шэрыя

прамавугольнікі і квадраты розных памераў

кампануюцца ў буйныя кругападобныя фі-

Гуры, утвараючы характэрны серабрыста-

шэры мігатлівы малюнак. Па краях абрусаў

і канцах ручнікоў гэты малюнак выкананы

ўточнымі ніткамі чырвонага колеру, што

стварае ўзорыстыя папосы. Канцы (хвасты)

ручнікоў нярэдка аздоблены палоскай стра-

Катай прамысловай тканіны, што складае

Характэрную мясцовую асаблівасць,

Калі падобныя бела-шэрыя ручнікі з

Геаметрычным арнаментам «у кругі» хара-

ктэрныя і дпя іншых рэгіёнаў Беларусі, то

Тыпова мясцовымі асаблівасцямі выпучаюц-

Ца вырабы з адмысловым буйнарапартным

Чырвона-мапінавым узорам па канцах, які

Рэзка кантрастуе з белым ці шэра-белым

дробнаўзорыстым полем. Ткалі іх выбар-

Най (у матрушкі) ці шматнітовай тэхнікай, a

Найбольш старыя — закладной, у 20 ст.

ў ж о рэдкай у іншых рэгіёнах Беларусі. У

Даваенныя часы іх практычна не ткалі і на

Случчыне, называючы гэтую тэхніку, што

Цапкам саступіла месца пераборнай, «ста-

CO

Расвецкім ткацтвам».

Буйны геаметрычны арнамент такіх руч-

нікоў мае характэрныя мясцовыя назвы:

шурпы (ромбы), паўшурпы (паўромбы),

Малаты, сталы і інш. Складзены з вельмі

простых, лаканічных элементаў, ён глядзіц-

Ца нібыта аплікацыя, тым больш што арна-

ментаваны ўчастак рэзка кантрастуе з гла-

Д к ім белым полем. Магчыма, такі лаканізм

вызначаўся калісьці тэхналогіяй закладнога

Ткацтва, якое не дапускае дробнай і тонкай

распрацаванасці ўзору. Але адна з крыніц

падобных узораў, праўда, параўнаўча по-

Зняя, прасочваецца досыць выразна. Гэта

ручнікі з Краляўца на Украіне, якія ў канцы

Пачатку 20 стагоддзя разыходзіліся

па ўсёй Расіі. Пакінулі яны свой спед і ў тка-

цтве Случчыны, а таксама Падняпроўя, ус-

Ходняга Палесся, дзе сустракаюцца ручнікі,

Амаль аналагічныя са спуцкімі, аднак узор

часам запаўняе амапь усё поле. У некато-

рых выпадках відаць яўна перанятыя ма-

тывы, асабліва ў выглядзе двухгаловага

Арла, прычым з канкрэтнай мясцовай на-

Зваю — арлы. Як відаць, папулярныя кра-

лявецкія ручнікі спужылі дпя ткапляў узо-

Рам, аднак дакладна яны ніколі не капірава-

ліся, тым больш што выконваліся ў іншых

тэхніках, якія патрабавалі перапрацоўкі ўзо-

раў. Такім чынам, не адмаўляючы ўплыву

Кралявецкага ткацтва, можна лічыць гэтыя

ручнікі характэрнымі ўзорамі традыцый-

нага народнага ткацтва паўднёвага ўсходу

Беларусі.

Асаблівай разнастайнасцю ўзораў вы-

Значаюцца пераборныя тканіны, што набылі

пашырэнне ў 20 ст. У ручніках пераважае

Традыцыйная бела-шэрая арнаментыка,

якая, аднак, уражвае багаццем матываў

Геаметрычнага (кругі, акенцы, зоркі, ма-

Ланкі, капатушкі, шпоры, шахінь), раслін-

Нага (вяночак, ландыш, дуб, дубовы ліст,

Васіпёк, лянок), зааморфнага (сабачкі, ка-

ты, вавёркі, ільвы, гуска) характару. Папя-

Рочнымі радамі яны суцэльна пакрываюць

Поле ручніка, ствараючы бясконцы рытм

Серабрыста-дымчастага мапюнка.

Тыпова мясцовымі рысамі вызначаюцца

Ручнікі з выкарыстаннем зааморфных ма-

тываў. Як правіла, гэта 2 птушкі, звычайна

гапубы, папарна размешчаныя па ўсім полі.

Як правіла, такія ручнікі звычайна ткапіся ў

рэдкай для іншых рэгіёнаў Беларусі бела-

Блакітнай, бела-сіняй, часам — бела-зялё-

Най, бела-карычневай гамах. I характар ма-

Люнка, і капарыстыка маюць тут яскрава

выяўленае сімвапічнае значэнне, паколькі

вырабы здаўна выкарыстоўваюцца ў вя-

Сельных абрадах. Паводле сведчання адной

з лепшых мясцовых ткалляў Г.Паляшчук

(1924—1991) з в.Макраны Капыльскага ра-

ёна, «яшчэ ў 40-х гадах з бпакітным ручні-

Ком (у птушкі) нявеста хадзіла па ваду да

Калодзежа, каб папіць у садзе вішню. Руч-

Ткацтва і вышыўка

нік пры гэтым мацаваўся да канца калодзе-

жнага жураўля і тройчы павінен быў узняц-

ца ў паветра»59.

Капарыстычнай насычанасцю і кампазі-

Цыйнай разнастайнасцю вызначаюцца по-

Сцілкі і дываны Случчыны. Зрэшты, тра-

Дыцыйныя вырабы мала чым адрозніваюц-

ца ад гэткіх жа з іншых рэгіёнаў Беларусі.

Шматнітовыя ці пераборныя посцілкі ў дро-

Бную клетку звычайна двухколерныя, стры-

Манай каларыстыкі: чорна-бардовыя, охры-

Ста-чырвоныя, чорна-белыя і г.д. Кпятча-

Стыя посцілкі ткуць тут і сёння, аднак клетка

пабольшала, каларыстыка ўзбагаціпася,

Уражваючы часам самым неверагодным

спалучзннем розных колераў: мешінавага,

Зяпёнага, аранжавага, карычневага, сіняга і

Інш. У значнай меры паспрыяла гэтаму су-

працоўніцтва мясцовых ткалляў са Слуцкай

фабрыкай мастацкіх вырабаў. 3 аднаго

боку, на іх творчасць паўппываў характэ-

Рны для прадукцыі мастацкай прамысло-

Васці дэкаратывізм, з другога — замена

натуральных матэрыялаў (ільну і воўны),

якімі фабрыка не ў стане забяспечыць ткал-

Я.Р а й с к а я. Двухасноўны дыван. 1981.

Воўна, ткацтва. Адэльск Гродзенскага poena.

Народнае мастацтва Беларусі

ляў, штучнымі (акрыл, віскоза і г.д.) з іх

Больш яркай каларыстыкай.

Аднак карціну сучаснага народнага ткац-

Тва Случчыны вызначаюць не гэтыя выра-

Бы. У паспяваенныя часы значнае пашырэн-

Не набылі тут багатыя паліхромныя перабо-

рныя тканіны са шматкаляровымі ўзорамі

На чорным фоне. Адны з іх, з дакладна

Размешчанымі буйнымі геаметрычнымі і

геаметрычна-расліннымі матывамі ў дро-

бнаўзорыстай акаймоўцы, арганічна ўклю-

чаюцца ў арэал ужо адзначаных падобных

вырабаў паўднёвага ўсходу Беларусі і су-

Межных тэрыторый Украіны. Другія ж

Складаюць тыпова мясцовую асаблівасць.

Гэта посцілкі і дываны з разнастайнымі

Расліннымі і зааморфнымі матывамі. Вель-

мі характэрны, напрыклад, матыў «вазо-

ны», што раўнамерна запаўняе ці ўсё поле

Дывана, ці толькі яго цэнтральную частку.

Нярэдкія матывы вянкоў, асобных кветак,

лістоў, зорак і г.д., навеяных навакольнай

Прыродай. Суцэльна закампанаваныя па

Плошчы дывана, вольна раскіданыя, такія

С.С іньк о ў ск а я. Ручнік. 1960. Лён, ба-

воўна, ткацтва, вязанне кручком. Готкаві-

Чы Маладзечанскага раёна.

Матывы ствараюць уражанне квітнеючага

лугу, хоць такая адвольнасць уяўная, па-

колькі ўзоры пабудаваны ў пэўным рытме,

Які дыктуецца тэхналогіяй ткацтва. Часам

кідаецца ў вочы некаторая наіўнасць дэ-

Кору, яго нетрадыцыйнасць, аднак шчы-

Расць і непасрэднасць вылучаюць гэтыя

Творы сярод самадзейньіх.

Трэба заўважыць, што такія вырабы —

індывідуальная творчасць ткалпяў, якая да-

Пускае свабодную імправізацыю. Прадук-

цыя ткалляў-надомніц Слуцкай фабрыкі ма-

стацкіх вырабаў у кампазіцыйных і калары-

Стычных адносінах значна больш сціплая і

Аднастайная, пераважна двухкапяровая,

Геаметрычнага характару. Зрэшты, гэта ж

характэрна і для вырабаў іншых падобных

прадпрыемстваў сістэмы дзяржаўных про-

мыслаў.

Адзначаючы такія характэрныя рэгіяналь-

ныя асаблівасці тэкстыпьных вырабаў, адны

З якіх вызначаюцца вузкапакапьнымі асаб-

лівасцямі, другія сустракаюцца ў многіх

Рэгіёнах і нават за межамі Бепарусі, неаб-

Ходна яшчэ раз адзначыць, што гэтым не

Фрагмент посцілкі. 1920-я гады. Лён, воўна,

ткацтва. Барысаўскі раён.

Ткацтва і вышыўка

вычэрпваецца ўся разнастайнасць тканых,

вышываных, вязаных і іншых вырабаў. Аса-

Бліва вызначаюцца сучасныя тканіны, што

абумоўлена як глыбіннымі (апорай на мяс-

Цовыя традыцыі і іх развіццём), так і гары-

зантальнымі сувязямі (актыўным засваен-

нем дасягненняў не толькі суседніх рэгіё-

наў, але і суседніх народаў). Майстрыхі

актыўна пераймаюць і творча перапрацоў-

ваюць самыя розныя ўзоры, убачаныя на

прамысловых вырабах, на выстаўках, у

Сродках масавай інфармацыі і г.д. У выніку

На працягу адносна кароткага прамежку

Часу развіваюцца новыя, тыпова сучасныя

Віды народных тканін, якія адпавядаюць і

Сельскаму, і гарадскому інтэр'еру. Вядо-

Ма, гэтаму працэсу спадарожнічаюць ро-

Зныя самадзейныя і нават эклектычныя пра-

Явы, аднак не яны вызначаюць агульнае

Аблічча сучаснага народнага тэкстылю.

Характэрныя для сучаснай народнай тво-

рчасці тэндэнцыі адпюстроўвае, напры-

Кпад, такая пашыраная сёння з'ява, як ства-

рэнне розных дарожак і дыванкоў з абрэз-

каў тэкстылю. Асабліва цікавыя дываны на

К.Р усаковіч. Фрагмент посцілкі. 1985.

Бавоўна, воўна, ткацтва. Рухава Старада-

Рожскага раёна.

сцены і падлогу, што ўяўляюць своеасаб-

лівую мазаіку з рознакаляровых лапікаў у

выглядзе трохвугольнічкаў, ромбікаў, сту-

Жак, скампанаваных у простыя, геаметры-