Блакітны, зрэдку сустракаюцца зялёны і

чырвоны. Акоўка фарбавалася чорным ко-

Лерам, чорныя палосы наводзілі і па полі

ўздоўж бляшаных стужак. Штампаваны

ўзор выконвалі кантрастнымі колерамі —

белым, жоўтым, чырвоным. Карысталіся

Толькі алейнымі фарбамі, што адрознівала

Такія куфры ад распісных клеевымі фарба-

вапьнікамі, непрыдатнымі для штампоўкі.

Кампазіцыя дэкору не вылучалася зна-

чнай варыянтнасцю па ўсім рэгіёне пашы-

рэння такіх куфраў. Гэта тлумачыцца, ві-

Даць, тым, што шляхі збыту штампаваных

куфраў, а значыць, і зоны ўзаемаўплываў

не размяжоўваліся, пастаянна перакры-

жоўваючыся і змешваючыся. Напрыклад,

куфры, вырабленыя ў Відзах (Браслаўскі

раён), вывозілі ў Казляны, Даўгелішкі,

Дуцішкі, Дрысвяты, Опсу, Браслаў, Друю,

Ды, Новы Пагост, Мёры, Дзісну, Шар-

коўшчыну, Чарневічы, Глыбокае. Аднача-

сова ў многія з гэтых паселішчаў, у тым

ліку і ў Відзы, прывозіпі куфры з Вільні і

Свянцянаў30.

Элементы дэкору штампаваных куфраў

кампануюцца ў доўгую аднакапяровую па-

Куфар. 1951- Дрэва, роспіс. Мокрая Дубра-

Ва Пінскага раёна.

Куфар. 1950. Дрэва, роспіс. Мокрая Дубра-

Ва Пінскага раёна.

Народнае мастацтва Беларусі

ласу, што звычанна аканмоўвае стужку

акоўкі ці ўтварае канцэнтрычныя кругі на

Свабодных палях. Аднак кожны цэнтр рос-

пісу, зразумела, меў і свае асаблівасці.

Напрыклад, на Гродзеншчыне выразнасцю

Кампазіцыі вылучаюцца лідскія куфры. Пя-

рэдняя сценка дзяпілася акоўкай на 4 палі,

Цэнтральная стужка не суцэльная, а абры-

Валася пад замком. 2—3 паласы штампава-

нага ўзору акаймоўвалі яе, утвараючы над

Верхнім яе канцом арачнае закругленне.

Такім жа чынам аформлена і замочная на-

кладка, прадоўжаная на акоўцы века. Бака-

Выя палі аздоблены зігзагападобнымі пало-

самі ўзору.

За адносна кароткі час штампаваныя ку-

фры сталі папулярныя ў народным побыце,

Тым не менш ужо на пачатку 20 ст. яны па-

чапі выходзіць з моды. Відаць, паўплывалі

на гэты працэс змены ў гарадскім і места-

Чковым побыце, на якія тады арыентава-

лася і вёска. Куфры і скрыні ў мяшчанскім

Асяроддзі страцілі сваё колішняе значэнне,

Попытам стала карыстацца стыпьная мэбля

з каштоўных парод драўніны ці іх імітацыі.

Д.Ц у 6 ер. Куфэркі. 1987. Дрэва, роспіс.

Давыд-Гарадок Столінскага раёна.

Прадаўжаючы сваё жыццё ў сельскім

Побыце, куфры адрэагавалі на гэтыя тэн-

дэнцыі зменамі ў характары дэкору. Но-

вым яго відам стала фляндроўка, якая імі-

Тавала ці падкрэслівала прыгажосць нату-

ральнага мапюнка драўніны. Паверхню

куфра пасля папярэдняй грунтоўкі фарба-

валі ў вохрысты колер, пасля яго высыхання

Наносілі другі, больш цёмны, чырвона-ка-

рычневых адценняў, і па яшчз сырой па-

Верхні наводзіпі папосы скураным ці гума-

Вым грабеньчыкам, анучай, a то і далонню.

На цёмным фоне выступалі больш светлыя

разводы, плямы ці хвалістыя лініі. З'явіў-

шыся як імітацыя, такі дэкор неўзабаве вы-

працаваў уласныя дэкаратыўна-мастацкія

асаблівасці, набыў шырокую папулярнасць

па ўсёй Беларусі, у Польшчы (крыху раней,

з канца 19 ст.), на паўночным захадзе

Украіны (Падолле, Палессе), у народаў

Прыбалтыкі.

У большасці рэгіёнаў Беларусі фляндроў-

Ка часам спапучалася з іншымі відамі дэ-

кору. Напрыкпад, на Падняпроўі па флян-

Драваным узоры (ці па аднатоннай афар-

Куфар. 1953- Дрэва, роспіс. Мокрая Дубра-

Ва Пінскага раёна.

Роспіс

боўцы) малявалі чорныя палосы, што

нагадвалі колішнюю акоўку. Яны размяш-

чаліся звычайна ў выглядзе косай сеткі, аса-

Бліва на веку. Падобны дэкор і на рускіх

Сундуках, якія мелі крыху меншыя памеры

І плоскае века. Спарадычна выступалі і

іншыя варыянты фляндроўкі. Майстры Ча-

чэрска і навакольных цэнтраў промыслу па-

Лосы наводзілі не адвольна, а расчэрчвалі

сценку і века ў выглядзе прамой і косай

сеткі, а ў яе ячэйках ці на скрыжаваннях

Ліній вычэрчвалі цыркульныя кругі-разеткі.

Па характары такі дэкор нагадваў разьбу

На старых саркафагавых скрынях Закарпа-

Цця, Венгрыі, Польшчы, Прыбалтыкі, аднак

дасягаўся іншымі тэхнічнымі сродкамі, а па-

дабенства матываў, у аснове якіх ляжыць

Салярная арнаментыка, тлумачыцца іх

агульнасцю ў мастацтве многіх народаў Еў-

Ропы.

Іншы характар мае дэкор куфраў Брэс-

Цкага Палесся. Тут яшчэ і на пачатку 20 ст.

куфры ў сялянскім побыце былі рэдкасцю,

Даступнай толькі заможным сем'ям, іншыя

выкарыстоўвалі традыцыйныя бандарныя

Майстар мастацкага роспісу Д.Цубер з Да-

Выд-Гарадка Столінскага раёна. 1987.

Вырабы (бодні). Акаваныя скрыні і куфры,

што згадваліся ў раздзеле «Мастацкая

апрацоўка металу», быпі атрыбутам пера-

Важна мяшчанскага побыту. Аднак ужо на

Пачатку 20 ст. попыт на іх зніжаецца,

промыслы, сканцэнтраваныя ў гарадах і мя-

Стэчках, занепадаюць. У той жа час досыць

прыкметна расце попыт на куфры ў ся-

Лянскім асяроддзі. Сюды ж перамяшчаец-

ца і вытворчасць іх, якая ў 1920—30-я гады

вырасла ў промысел. Ім нярэдка займаліся

цэлыя вёскі: Огава (Іванаўскі раён), Кра-

мно, Застаўе, Заверша, Хомск (Дра-

Гічынскі раён), Мокрая Дубрава (Пінскі

Раён), Шарашова (Пружанскі раён) і інш.

Развіццё сельскага промыслу па вырабе

куфраў пайшло іншым шляхам. У гэты пе-

Рыяд у народным побыце Палесся значнае

Пашырэнне набыла папіхромія, асабліва вы-

шыўка адвольнай гладдзю, а таксама яе імі-

Тацыя — тэхнічна менш працаёмкая папі-

хромная набіўка па трафарэце. Вышыўка і

набіўка аздобілі ручнікі, фіранкі, навалочкі,

падузорнікі і г.д. Такому асяроддзю ўжо не

Адпавядалі ні куфры і скрыні мясцовых

і

Д.Цубер. Пано. 1992. Фанера, роспіс. Да-

Выд-Гарадок Столінскага раёна.

Народнае мастацтва Беларусі

Гарздскіх промыслау з іх манахромнай

афарбоўкай і архаічнай, маладэкаратыўнай

акоўкай, ні вырабы паўночнага захаду Бе-

Ларусі з іх стрыманай геаметрызаванай

штампоўкай. Новым павевам у народным

мастацтве Палесся найбольш адпавядаў

свабодны роспіс пэндзлем, які і набыў сваё

развіццё ў дэкоры заходнепалескіх ку-

фраў.

Змяніліся і некаторыя канструкцыйныя

асаблівасці куфраў. Адмаўленне ад паслуг

кавалёў выклікала замену каваных мета-

лічных колцаў на драўляныя. Пэўны час

яшчэ бытавала акоўка бляшанымі стуж-

Камі, чым займаліся самі сталяры, аднак

неўзабаве адмовіліся і ад яе. Але, каб

Справіцца з вялікай карціннай плоскасцю

сценак, іх прадаўжалі дзяліць на палі цё-

Мнымі гладкімі палосамі накшталт колішняй

акоўкі (Мокрая Дубрава) або сталі расчэр-

чваць фляндроўкай (Огава, Крамно, Заве-

рша). Яна ж у большасці выпадкаў быпа і

Адзіным відам дэкору бакавых сценак, рас-

Чэрчваючы іх у косую сетку.

Гэтыя агульныя прынцыпы канструкцый-

Д.Ц у 6 е р. Плакеткі. 1985. Фанера, роспіс.

Давыд-Гарадок Столінскага раёна.

нага і дэкаратыўнага вырашэння заходнепа-

лескіх куфраў амаль у кожным асяродку іх

Вырабу набывалі няхай сабе і не вельмі зна-

чныя, але ўсё ж прыкметныя адрозненні,

Што дазваляе гаварыць пра асобныя «шко-

лы». Сярод іх можна вылучыць огаўскія,

Драгічынскія, мокрадубравенскія, шара-

шоўскія роспісы3'.

Огаўскія куфры, арэал бытавання якіх

займаў Іванаўскі, паўднёвую частку Пін-

скага, Лунінецкага, а ў пасляваенныя ча-

Сы — таксама Салігорскі, Слуцкі і іншыя

раёны цэнтральнага Палесся, у дэкаратыў-

Ных адносінах можна лічыць найбольш да-

Сканалымі. 3 канструкцыйнага боку яны

маюць характэрную асаблівасць — драў-

ляную рэечку-казырок на ўзроўні днішча,

Якая аддзяляе поле сценак ад фігурных но-

жак-падставак. Асноўны фон — зялёны.

Па свежапафарбаваным слоі гумавым гра-

Беньчыкам наводзілі шырокія хвалістыя па-

лосы фляндроўкі, якія акаймоўвалі сценкі і

Века па краях, а бакавыя сценкі расчэрчвалі

ў выглядзе рамбічнай сеткі. Пярэдняя сце-

Нка і века дзяліліся на 3 квадраты, якія зай-

Роспіс

малі не ўсю плошчу, а заключаліся ў пра-

Мавугольнік — крыху меншы, чым памеры

Сценкі і века. У іншых выпадках квадраты

Прымыкапі да бакавін, але адбіваліся зверху

і знізу, утвараючы доўгія гарызантальныя

прамавугольнікі. Квадратныя палі запаўня-

Ліся сакавітым, яркім, буйным роспісам у

выглядзе букетаў з трох кветак. Вырашэн-

не іх досыць умоўнае і дэкаратыўнае, рэ-

альныя кветкі пазнаюцца не заўсёды. Нека-

торыя майстрыхі (Т.Доўгер) вырашалі іх

своеасабліва, не дамалёўваючы частку ля-

лёсткаў і праецыруючы ў гэты вольны се-

ктар песцікі і тычынкі. Малюнак аказваўся

нібыта ў двух праекцыях, набываючы хара-

Ктэрную вобразнасць. Кветкавыя гірлянды

ці букеты драбнейшага малюнку запаўнялі і

вольныя плошчы акаймоўкі. У межах гэтай

Кампазіцыі роспісы бясконца вар'іраваліся,