Ную назву «дымка», «самадымка». Пера-

Важна гэта шматнітовыя посцілкі з ярка вы-

яўленай сятчастай кампазіцыяй, утворанай

Спалучэннем разнастайных геаметрычных

элементаў: квадратаў і прамавугольнікаў,

што ўтвараюць кругападобныя фігуры;

кругі і эліпсы, якія пранікаюць адзін у адзін;

І 8-канцовыя разеты і інш. У выніку ства-

Раецца своеасаблівы малюнак, якому і са-

праўды падыходзіць назва «дымка», бо ён

Нібыта мігаціць уваччу.

Такія вырабы характэрныя і дпя іншых

рэгіёнаў Беларусі (асабліва суседняга Па-

Азер'я), аднак на Панямонні яны бытуюць

Фрагмент дэкору посцілкі. 1960-я гады. Ба-

воўна, воўна, ткацтва. Крамяніца Зэльвен-

Скага раёна.

Народнае мастацтва Беларусі

значна шырэй і хутчэй за ўсё раней з'явіліся

ў народным побыце. Набыўшы пашырэнне

Тут, відаць, пад уплывам рамесніцкага тка-

цтва, ужо ў канцы 19 ст. яны былі шырока

вядомыя пераважна ў заходніх рэгіёнах Бе-

Ларусі, у Літве (дзе называліся «дымас»),

на сумежных тэрыторыях Польшчы, гапоў-

Ным чынам на Беласточчыне, Падляшшы, у

Мазовіі і на Любліншчыне, практычна ва

ўсім гэтым досыць шырокім рэгіёне вызна-

Чаючыся адзінствам кампазіцыі, капары-

Стыкі і арнаментыкі45.

Больш разнастайная кампазіцыя пазней-

шых пераборных тканін, вядомых па ўсёй

Беларусі і за яе межамі. Акрамя традыцый-

Нага геаметрычнага арнаменту тут часцей

Сустракаюцца розныя варыянты стылізава-

Ных раслінных, зааморфных, арнітаморф-

ных, антрапаморфных матываў, закампана-

ваных звычайна сіметрычна абапал падоў-

жнай восі або ў выглядзе цэнтральнага

Матыву, акаймаванага бардзюрам. Досыць

Складаная тэхніка перабору, таксама пера-

нятая з рамесніцкага ткацтва ў канцы 19 —

Пачатку 20 стагоддзя, выконвалася часта на

Е.Г р ы г о р' е в а. Ручнік. Пачатак 20 cm.

Лён, бавоўна, ткацтва, вышыўка. Сялец

Мсціслаўскага раёна. МСБК.

аснове схематычных запісаў, толькі аса-

Бліва таленавітыя ткачыхі маглі прыдумаць,

разлічыць і запісаць новы ўзор. Такія запісы

Нярэдка ваіндравалі з рук у рукі, таму ана-

лагічныя ці блізкія ўзоры сустракаюцца на

Значных тэрыторыях46.

Найбольш пашыраную і характэрную для

Панямоння групу тканін складаюць папяро-

чнапаласатыя. Больш простыя ў выкананні

(звычайнага палатнянага перапляцення з па-

Чарговым выкарыстаннем утку рознага ко-

Леру) яны і самыя старажытныя. У Поль-

шчы «пасякі» вядомыя з часоў сярэднявеч-

Ча47, верагодна, у тыя ж часы ведалі іх і на

Беларусі. Аднак росквіт гэтага віду ткацтва

назіраецца толькі ў 20 ст. са з'яўленнем

анілінавых фарбавальнікаў і прыкметным

пашырэннем дэкаратыўных тканін. Паводле

сцвярджэння польскіх даследчыкаў, «па-

Сякі» спачатку былі папулярныя там, дзе пе-

Раважалі аналагічныя, апе больш старажы-

Тныя па паходжанні тканіны для адзення, по-

Тым тэрыторыя іх бытавання пашырылася48,

Уключаючы заходнія рэгіёны Беларусі і су-

межныя ўкраінскія, хоць тут папярочнапа-

Т.Місевіч. Посцілка. 1965- Лён, воўна,

шкацтва. Доўгая Шчучынскага раёна.

Нмм.

W т

Ф «

Ткацтва і вышыўка

Ласатыя тканіны для адзення бытавалі толькі

Лакальна (напрыклад, у Прыбужжы). Ва

ўсякім разе, папулярныя сёння вясёлкавыя

тканіны ўжо ў 1920—30-я гады былі шы-

рока вядомыя на ўсходніх тэрыторыях

Польшчы, у заходніх рэгіёнах Беларусі, на

паўночным захадзе Украіны.

Агульная для ўсёй зоны назва («пасякі» ў

Польшчы, «пасястыя», «у вясёлку» ў Бела-

русі, «райдугі» на Украіне) адлюстроўвае і

Характэрныя для такіх тканін кампазіцыю і

Каларыстыку. Вузкія палоскі блізкай коле-

Равай гамы надаюць посціпкам асаблівы ка-

Ларыт, які нагадвае вясёлку. У большасці

выпадкаў гэтыя папоскі светлых адценняў

кампануюцца па некапькі ў адну шырокую

Паласу, аддзеленую ад наступнай аднатон-

Ным фонам цёмнага колеру: чорнага,

Карычневага, бардовага, зялёнага. Некато-

Рыя ткаллі спецыяльна падбіраюць ніткі

ўтку такім чынам, што колеры пераходзяць

Адзін у адзін, як у спектры. Асабліва прыго-

жыя вырабы Г.Ярмак (Ваўкавыск), Г.Саў-

чук (в.Галубы Мастоўскага раёна), Т.Місе-

віч (в.Доўгая Шчучынскага раёна). Яны

Посцілка. 1950-я гады. Воўна, бавоўна,

Ткацтва. Шчучынскі раён.

Надзвычай гарманічна падбіраюць колера-

вую гаму дпя палосаў, удала спалучаюць

яе з асноўным фонам, часцей за ўсё сма-

Рагдава-зялёным.

Асабліва папулярныя на Панямонні, пера-

важна ў пасляваенныя гады, вырабы, дзе

Гладкія аднатонныя папосы — чорныя, ка-

Рычневыя, бардовыя, зялёныя — чаргуюц-

Ца з арнаментаванымі, якія спалучаюць

Элементы расліннага (ружы) і геаметры-

Чнага (дарогі, зубчыкі, капыты) дэкору.

Ткуць іх аднабаковым пераборам у спалу-

Чэнні з выбарам (у матушкі, у клубочкі)

шарсцяным утком па льняной ці баваўнянай

аснове. Лепшыя ўзоры такіх вырабаў звяр-

таюць на сябе ўвагу вытанчанай каларысты-

Чнай гамай, выразнай кампазіцыяй, яркай

дэкаратыўнасцю, характэрнай дпя суча-

сных тканых вырабаў. У адных выпадках

Арнаментаваныя палосы складаюцца з палі-

Хромнага рамбічнага ці стрэлападобнага

арнаменту, раўнамерна размешчанага па

ўсёй паласе або сіметрычна закампанава-

Нага адносна цэнтральнага рамбічнага эле-

Мента. У другіх — арнаментаваныя палосы

А.Ё д а ль. Фрагмент абруса. Лён, воўна,

пляценне, вышыўка. Адэльск Гродзенскага

Раёна.

Народнае мастацтва Беларусі

Складаюць распінны арнамент — «ружы»,

Звычайна выразна аддзелены ад гладкага

Поля некалькімі вузенькімі рознакаляро-

Вымі папоскамі. Выдатныя работы А.Тарас

(в.Турэйск Шчучынскага раёна), якія спалу-

Чаюць палосы расліннага і геаметрычнага

Арнаменту, размешчаныя настолькі шчы-

Льна, што поле практычна знікае. Сакаві-

тыя, яркія фарбы малінавага, жоўтага, бе-

Лага, зяпёнага, чырвонага, блакітнага арна-

менту з кантрастных зігзагаў у досыць

Шырокіх бардзюрах чаргуюцца з вузей-

шымі папосамі кветкавых матываў стрыма-

нага сіняга, зялёнага, чырвонага колераў.

Дываны майстрыхі ўражваюць жывой ігрой

Прамых і ламаных ліній, мігатліва-рухомым

Арнаментам, святочна-мажорным калары-

Там49.

Падобныя вырабы адлюстроўваюць не

толькі сучасны ўзровень развіцця дэка-

ратыўных тканін, але і з'яўляюцца вынікам

актыўных міжэтнічных кантактаў. Анапа-

Гічны ці блізкі арнамент (асабліва стрэлапа-

Добны) сустракаецца на тканінах сумежных

тэрыторый Польшчы, паўночнага захаду

Г.С а ў ч у к. Посцілкі. 1980-я гады. Бавоў-

на, воўна, ткацтва. Галубы Мастоўскага

Раёна.

Украіны, народаў Прыбалтыкі. У апошніх,

дарэчы, ён больш ранні і сустракаўся яшчэ

ў другой палове 19 ст.50, аказаўшы, відаць,

нейкі ўплыў на ткацтва суседніх тэрыторый.

Нельга абысці ўвагай і крыху менш пры-

Кметныя, аднак тыповыя менавіта для Паня-

моння віды тканін. Адны з іх, з'явіўшыся ў

канцы 19 ст. ці ў 1920—30-я гады, пера-

Жылі кароткі росквіт, затым — заняпад,

другія прадаўжаюць развіццё і сёння. Да

Першых можна аднесці вышываныя ды-

Ваны, папоны дпя коней (гунькі) і іншыя вы-

Рабы, аздобленыя паліхромнай гладзевай

вышыўкай. Пераважаюць тут распінныя і

Кветкавыя матывы, сустракаюцца геамет-

Рычныя, зааморфныя, антрапаморфныя.

Аднак гэта не тая паліхромная гладзь, папу-

лярная ў сярэдзіне 20 ст., пра якую ўжо

ішла гаворка. Паўночнабепарускія вышыва-

Ныя дываны нясуць адбітак высокай куль-

туры, хутчэй за ўсё ўяўляюць народную

інтэрпрэтацыю ўзораў рамесніцкіх тканін.

Вышыўка кладзецца па чорным палатне

шарсцянымі ці шаўковымі ніткамі. Яшчэ на

пачатку стагоддзя спапучэнні колераў былі

Ткачыха ______________Г.Саўчук з Галубоў Мастоўскага

Раёна. 1986.

Ткацтва і вышыўка

Прыглушаныя, згарманізаваныя, але потым

з'явіліся яркія колеры: чырвоныя, жоўтыя,

Зялёныя, сінія, блакітныя. Кампазіцыя іх ана-

Лагічная з ужо разгледжанымі распіснымі,

для якіх, відаць, паслужыла першаасновай:

У цэнтры — букет кветак у збанку, кошы-

Ку ці перавязаны стужкай, навокал — хва-

лепадобная акаймоўка з кветкамі, лістамі,

бутонамі. Распінны дэкор нярэдка дапаўня-

ецца выявамі птушак — зязюляў, ластавак,

паўлінаў. Разнастайнасць распінных маты-

ваў на гэтых вырабах невычэрпная.

Папярэднікі распісных вышываныя дываны

Ахопліваюць той жа самы рэгіён — усхо-

дняе Панямонне, заходняе Паазер'е, поў-

Нач цэнтральнай Беларусі. Але, як больш

працаёмкія ў выкананні, яны не вытрымалі

канкурэнцыі з распіснымі і ў сярэдзіне 20

Ст. канчаткова саступілі ім месца.

Характэрнымі мясцовымі рысамі вызна-