Стайная, ліштвы вызначаюцца складанай

шматпланавай кампазіцыяй. Аднак у боль-

шасці выпадкаў карнізная пабудова прачы-

Тваецца досыць выразна. Багата прафіля-

Ваны карніз, падтрыманы па канцах фігу-

Рнымі кансолькамі, аздоблены ажурным

Падзорам, што звісае нібы махрамі і вянча-

Ецца лёгкім, ажурным завяршэннем. У

спляценнях яго ўзору прачытваюцца 2

Сіметрычныя завіткі, матывы фантастычных

Раслін і жывёл, шасціпялёсткавыя разеткі і

г.д. На фоне бярвенчатых сцен, якія ў гэ-

Тым рэгіёне не прынята шаляваць, ажурны

малюнак ліштваў глядзіцца досыць выраз-

На, утвараючы да таго ж кантрастныя свят-

Лацені на сценах. I хоць у падобных узорах

Спецыфіка дрэва як матэрыялу амаль губ-

ляецца, да таго ж заўсёды хаваецца пад

шчыльнай асЬарбоўкай, нельга не адзна-

Мастацкая апрацоўка дрэва

чыць дзівоснае пачуцце гармонн ў гэтых

Узорах, удалае іх спалучэнне з натуральнай

драўнінай сцен. Па сваёй стылістыцы дэкор

такіх ліштваў, як і агульны характар мастац-

Кага вырашэння фасада, досыць блізкі

афармленню жылля Маскоўскай, Цвярской

І іншых абласцей Цэнтральнай Расіі, ярка

выяўляючы ўзаемасувязі суседніх усходне-

славянскіх народаў. Гэта ж характэрна і для

паўночна-ўсходніх рэгіёнаў Украіны34.

Другі досыць выразна выяўлены тып

ліштваў умоўна можна назваць франтон-

Ным. У яго аснову пакладзена выразна вы-

яўленая трохвугольная форма франтона,

Добра вядомая народным майстрам прак-

тычна на ўсіх усходнеславянскіх тэрыто-

Рыях. Варыянты яго вырашэння шматлікія і

Разнастайныя. У адных выпадках, асабліва

На захадзе Беларусі, франтончык можа

Амаль не мець аздобы, акрамя прафілява-

Ных рэечак па схілах, часам малавыразнай

Прапілаванай накладкі на полі. У іншых, як,

Напрыклад, у Ветцы на Гомельшчыне,

франтонныя ліштвы, яўна больш старыя.

Чым ажурныя прапілаваныя, сведчаць пра

бясспрэчны ўплыў класіцызму.

Спарадычна па ўсёй Беларусі, асабліва ў

Заходніх рэгіёнах, сустракаюцца франтон-

Ныя ліштвы выразнага барочнага характару.

Стыль барока быў добра вядомы бела-

Рускім народным майстрам па шматлікіх

Культавых і сядзібных пабудовах, па гарад-

Ской архітэктуры. I хоць на час пашырэння

Народнага архітэктурнага дэкору стыль ба-

рока ўжо даўно выйшаў з моды, у наро-

дным мастацтве ён набыў другое жыццё,

Па-рознаму і чыста па-народнаму інтэрпрэ-

туючыся ў дэкоры жылля, мэблі, начыння.

Барочныя формы трохвугольнік ліштвы

набывае ўжо пры лёгкай раскрапоўцы яго

вяршыні, дзе выпілоўвалася авальная выем-

Ка з лістападобным зубчыкам. Гэткім жа

Чынам падразаліся і бакавыя вуглы. Ускла-

дненне дэкору ідзе за кошт дапаўнення

Прафіляванымі элементамі, такарнымі дэта-

Лямі і інш. Нярэдка краі ліштвы набывалі

Складаныя крывалінейныя абрысы — гэта

відавочнае перайманне ўзораў барочнага

Мураванага дойлідства. Падобным чынам,

Веранда. 1960-я гады. Астроўкі Нясвіж-

Скага раёна.

mm > + • • • • т •

Фрагмент дэкору брамы. 1950-я гады. Вет-

Ка.

Ш ш ш ш

ШІГіПГіПГіП Г і Л Г і Л Г і Л Г і Л

Народнае мастацтва Беларусі

хоць і ў больш урачыстай і манументальнай

Стылістыцы, вырашаліся ліштвы жыпля ру-

скай Поўначы.

Варыянтам франтоннай ліштвы з'яўляюц-

Ца вырашэнні з «ламанымі» абрысамі: не-

Вяпікае трохвугольнае поле ліштвы мае ба-

Кавыя гарызантальныя палічкі. У чыстым

выглядзе такія ліштвы прадстаўлены на

Міншчыне, асабліва ў Мінску і наваколлі.

Дэкор іх досыць лаканічны і абмяжоўваец-

ца прафіляванымі рэечкамі акаймоўкі,

выдаючы несумненны ўплыў гарадскога

дойлідства ў стылі класіцызму. Аднак у

большасці выпадкаў народныя майстры па-

Свойму інтэрпрэтавалі гэтую сухаватую

кампазіцыю, ажыўляючы яе накладнымі дэ-

Талямі, падзорамі, грабеньчыкамі, такар-

Нымі элементамі. Асабліва гэта прыкметна

на Падняпроўі, а таксама на сумежных тэ-

Рыторыях Расіі і на Левабярзжнай Украіне.

Вядома, гэтыя два асноўныя віды дэка-

ратыўнага вырашэння ліштваў зусім не

Ахопліваюць усёй іх разнастайнасці35.

Шматлікія варыянты і разнавіднасці, якія

можна выдзеліць у кожным з гэтых відаў,

Дэкор жылля. 1950-я гады. Галошава Та-

Лачынскага раёна.

Нярэдка займаюць досыць абмежаваныя

Арэалы. Часам характар іх дыктуецца гу-

стам аднаго-двух мясцовых майстроў, мо-

Жа быць выпадковы, нетрадыцыйны, аднак

у цэлым захоўваецца даволі прыкметная

Розніца паміж лаканічным, пераважна геа-

метрычным дэкорам паўночнага захаду Бе-

Ларусі і больш багатым і разнастайным —

паўднёвага ўсходу.

Гэтая ж асаблівасць прыкметная і ў выра-

шэнні іншых канструкцыйна-дэкаратыўных

дэталяў фасаду жылля: закрылін, карнізаў,

падстрэшкаў. Закрыліны, што прыкрыва-

Юць тарцы абрашоткі страхі і своеасабліва

акаймоўваюць франтон, а таксама пад-

Стрэшкі, што аддзяляюць франтон ад зру-

ба, на паўночным захадзе Беларусі (Паня-

Монне, Паазер'е) вырашаны лаканічна, у

Выглядзе адной дошкі з прапілаваным ніж-

нім краем. Малюнак досыць просты (паў-

Кругі, гарадкі, зубчыкі, адтуліны), аднак

спалучэнне гэтых нескладаных элементаў

Стварае выразны рытм, надае заверша-

насць дэкаратыўнаму вырашэнню фран-

Тона. Такі просты канструкцыйны дэкор, ві-

Вароты. 1980-я гады. Дафарэнцыя Мінскага

Раёна.

Мастацкая апрацоўка дрэва

даць, з яўляецца універсальным для тэры-

торый з падобнымі прыёмамі будаўніцтва,

ён характэрны для ўсходніх славян, прыбал-

таў, народаў комі і інш.

Асаблівай прыгажосцю вызначаюцца за-

крыліны і падстрэшкі на паўднёвым усходзе

Беларусі. Тут яны часта набіраюцца з вер-

Тыкальных дошчачак са скразной арнамен-

тальнай прапілоўкай, утвараючы маляў-

нічыя карункі, што акаймоўваюць франтон і

Апяразваюць сцены пад звесам страхі. Іх

дэкаратыўнасць узмацняецца ў сонечныя

Дні, калі на бярвенчатыя сцены кладзецца

Выразны ажурны цень.

Значную «карцінную» плоскасць на фа-

саднай частцы жылля ўтварае франтон

(шчыг), які таксама не застаўся без увагі

майстроў. Найбольш пашыраны від дэ-

кору — мастацкая ўкладка шалёўкі, ана-

лагічная дэкаратыўнай разьбе і цесна з ёю

Звязаная.

У гарадскім і местачковым дойлідстве

дэкаратыўна аформленыя франтоны вя-

домы ўжо ў 17 ст.36, аднак масавае іх

пашырэнне ў народным жыллі пачалося ў

парэформенныя часы — перыяд інтэнсіў-

нага развіцця новых будаўнічых прыёмаў.

Вялікая трохвугольная плоскасць франтона,

Акаймаваная закрылінамі і аддзеленая ад

Зруба карнізам-падстрэшкам, стварае зна-

чныя магчымасці яе дэкаратыўнага выра-

Шэння шляхам укладкі дошак у розных на-

прамках. У большасці рэгіёнаў Беларусі, як

і ў народаў Прыбалтыкі, Расіі, Цэнтральнай

Еўропы, дамінуе вертыкальная абшыўка як

Найбольш рацыянальная. Яна стварае выра-

Зны рытм, нярэдка падкрэслены фігурна

Апрацаванымі ніжнімі канцамі дошак. Ра-

знастайнасць вырашэнняў дасягаецца спа-

Лучэннем вертыкальнай, гарызантальнай і

Нахільнай укладкі, што стварае некалькі

Схем члянення плоскасці франтона. Гэтыя

простыя канструкцыйна-дэкаратыўныя пры-

Мы найбольш характэрныя для цэнтраль-

Най Беларусі, Панямоння, Паазер'я, Падня-

проўя.

Прыкметна вьілучаецца дэкор франтонаў

На Палессі. На крайнім захадзе (Брэсцкі,

Камянецкі раёны) рытмічны малюнак свое-

асабліва ўкладзенай шалёўкі дапаўняецца

Дэкор жылля. 1950-я гады. Ветка.

ш ШШШЗШлтТ'

Дэкор жылля. 1950-я гады. Іванава Слабада

Лельчыцкага раёна. 11ТТПТ Т Г Г Г Т П г г т

ШШШПЙШІ

Народнае мастацтва Беларусі

дэкаратыўнай ажурнай акаймоўкай, зро-

Бленай на водступе ад франтона, але глы-

бей, чым закрыліны. На ўзроўні іх пло-

Скасці мацуецца таксама гарызантальная

Зацяжка, якая служыць асноваю для верты-

кальнай фігуры (грамнічная страла), часам

прадоўжанай над франтонам у выглядзе

Шпіля. Такое разнастайнае прасторавае вы-

Рашэнне верхняй часткі франтона стварае

багатую ігру ценяў, надаючы яму маляўні-

Чы выгляд.

Непаўторнасцю і своеасаблівасцю вызна-

чаецца дэкаратыўнае вырашэнне франто-

наў цэнтрапьнага Палесся (Пінскі, Столінскі,

Лунінецкі, Жыткавіцкі раёны) з іх багатай

Салярнай арнаментыкай. Хоць салярныя ма-

тывы ў разнастайных варыянтах і тэхніках

выканання (прапілоўка, глухая разьба, рос-

Піс і інш.) у аздабленні фасаднай часткі

жылпя спарадычна сустракаюцца ў многіх

еўрапейскіх народаў, палескі варыянт мож-

На лічыць, відаць, найбольш развітым і да-

сканапым. Характэрна, аднак, што ён уяў-

Ляе сабой адносна познюю інтэрпрэтацыю

старажытных матываў, набыўшы сваё ма-

Дэкор жылля. 1950-я гады. Стараселле

Шклоўскага раёна.