Старога з новым, паколькі вельмі лёгка пе-

Маладзіцы ў святочным адзенні 1930-х га-

доў. Вялікае Падлессе Ляхавіцкага раёна.

Народнае мастацтва Беларусі на розных этапах яго бытавання

Раступіць тую мяжу, калі вырабы страчва-

Юць нацыянальную прыналежнасць і трады-

цыйнасць, а дэкаратыўнасць ператвараец-

ца ў самамэту. На жаль, менавіта сучасныя

Мастацкія промыслы рэспублікі даюць

Шматлікія прыклады падобнага.

Асаблівай увагі патрабуе скарыстанне

ўзораў народнай культуры першай паловы

20 ст., у якой, як вядома, не ўсё раўназна-

чнае ў мастацкіх адносінах. У поле зроку

Нярэдка трапляюць узоры ці недасканалыя

З мастацкага боку, ці больш характэрныя

для культуры іншых народаў. Несумненна,

лепшыя дасягненні новых відаў народнай

творчасці трэба выкарыстоўваць, аднак не

Варта цалкам ім давярацца, атаясамліва-

Ючы паняцці «народнае» і «добрае». Тут

Неабходны строгі крытычны адбор, умелая

работа па трансфармацыі ўзораў навейшай

Культуры.

Трансфармацыя традыцыйнага — скла-

Даны творчы працэс, даступны далёка не

ўсім народным майстрам. Тут абавязковая

Дапамога кваліфікаванага мастака, паколькі

Народныя майстры звычайна добра скары-

Дзяўчына ў святочным адзенні пачатку 20

Cm. Камянецкі раён.

стоўваюць звыклыя рэчы, а новыя формы і

Дэкор многім даюцца з цяжкасцю. Ім не

Хапае пачуцця меры, яны не адразу знахо-

Дзяць дакладныя вобразныя вырашэнні. I

Толькі праз дзесяцігоддзі, у выніку паступо-

вага ўдасканалення майстэрства некалькімі

пакапеннямі майстроў нараджаюцца творы

Класічна завершаныя. Напрыклад, у в.Не-

глюбка (Веткаўскі раён Гомельскай вобл.)

у сярэдзіне 20 ст. выпрацаваўся пэўны тып

дэкору ручнікоў з выкарыстаннем чырво-

нага і чорнага колераў, характэрны і для

ранейшых часоў. У вырашэнні яго май-

Стрыхі дасягнулі цэласнасці, манументаль-

насці, мастацкай пераканаўчасці. Апе калі

сталі ўводзіць і іншыя колеры, імкнучыся

«асучасніць» дэкор, кампазіцыя рассыпа-

лася, раздрабнілася, каларыт стаў стра-

Каты. Неарганічнасць мастацкага вырашэн-

ня час ад часу сустракаецца і сёння. Таму ў

Рабоце, дзе патрабуецца сур'ёзная ма-

Дэрнізацыя формы і дэкору, у цеснай са-

Дружнасці з народным майстрам павінен

Дзейнічаць мастак. Зразумела, яму трэба

Добра ведаць традыцыі промыспу, тонка

Хлопец у традыцыйным адзенні пачатку 20

Cm. Лешня Капыльскага раёна.

Я. М. Сахутз.

Народнае мастацтва Беларусі

Аднуваць асаблівасці традыцыйнай народ-

Най культуры.

У гэтых адносінах вялікую і плённую ра-

Боту вялі мастакі Навукова-даследчай мас-

Тацка-эксперыментапьнай лабараторыі

Упраўлення мастацкай прамысповасці Бе-

Ларусі, са стварэннем якой (1976) цэн-

Тралізавана і мэтанакіравана вырашаліся

многія пытанні распрацоўкі ўзораў мас-

тацкіх вырабаў на аснове вывучэння

Традыцыйнага народнага мастацтва Бела-

Русі. Аднак прамысловы напрамак сучас-

ных мастацкіх промыспаў Беларусі не да-

зваляў належным чынам выкарыстоўваць

Творчы патэнцыял лабараторыі. Мастакі ня-

Рэдка працавалі «наогул», без прывязкі да

Канкрэтнага промыслу, іх узоры часам

Набывапі выпадковую «прапіску». Плённыя

Вынікі можа даць толькі шматгадовая кар-

Патлівая праца мастака з канкрэтным

Промыслам ці канкрэтным народным май-

Страм.

Заспугоўвае ўвагі яшчэ адна форма

Бытавання сучаснага народнага мастацтва

Беларусі — у сістэме быпога Мастацкага

Жанчыны ў сучасньіх сцэнічных касцюмах.

Горталь Івацэвіцкага раёна.

фонду БССР. Ахоплівала яна параўнаўча

невялікае кола народных майстроў, аднак,

пазбаўленая ў значнай ступені недахопаў

Развіцця народнага мастацтва як у сваім на-

туральным асяроддзі, так і ў выглядзе

промыслаў, арганізаваных на дзяржаўнай

аснове, адыграла прыкметную ролю ў раз-

Віцці сучаснага народнага мастацтва.

Безумоўна, найбольш арганічным з'яўля-

Ецца натуральнае, традыцыйнае развіццё

народнага мастацтва ў народным ася-

роддзі. Аднак нельга не ўлічваць і той

факт, што «ў сучаснай сітуацыі па многіх

Прычынах натуральныя адаптацыйныя маг-

чымасці народнага мастацтва праяўляюцца

ў меншай ступені, куды большую ролю

адыгрывае ў яго жыцці навукова арганіза-

ванае кіраўніцтва»28. У пэўнай ступені яно

накіроўвае дзейнасць мастацкіх промыслаў

У сістэме мясцовай прамысповасці, аднак

абспугоўвае там у першую чаргу эка-

Намічныя і тэхналагічныя патрабаванні. У

Сістэме ж Мастацкага фонду эканамічныя

Паказчыкі хоць і займалі важнае месца,

Абрад *Дажынкі* 1994. Рэчыца Бярозаў-

Скага раёна.

Народнае мастацтва Беларусі на розных этапах яго бытавання

раўнапраўнай задачай быпа і падтрымка

Традыцыйнага народнага мастацтва.

Актыўная работа па падтрымцы і развіцці

Народнага мастацтва і мастацкіх промы-

слаў разгарнулася ўжо пасля I з'езда Са-

юза мастакоў СССР (1957). Мастацкі фонд

СССР — творча-вытворчая база Саюза ма-

стакоў — узяў пад сваю апеку унікальныя

Мастацкія промыслы Расіі (папехская мінія-

цюра, дымкаўская цацка, загорскі роспіс

па дрэве), Украіны (гуцульская кераміка),

Латвіі (латгальская кераміка) і інш.29 Разга-

рнулася планамерная мэтанакіраваная ра-

бота па выяўленні асяродкаў народных

промыслаў, пошуках народных майстроў,

якіх заахвочвапі да супрацоўніцтва з фон-

дам. Асноўная задача, якая ставілася ў гэ-

Тай рабоце, — падтрымка і развіццё

традыцыйных відаў народнага мастацтва,

Максімальнае раскрыццё тапенту кожнага

Канкрэтнага майстра. Стыхійнасць развіцця,

характэрная дпя народнага мастацтва ў яго

Натуральным асяроддзі, змянілася мэта-

накіраваным квапіфікаваным кіраўніцтвам.

Жорсткасць гшанавання, стандартнасць,

Калядная *каза*•. 1980-я гады. Бездзеж Дра-

Гічынскага раёна. БДМНАП.

Масавасць і іншыя прамысловыя патраба-

ванні, перад якімі пастаўлена народнае ма-

стацтва ў сістэме мастацкай прамысло-

Васці, у Мастацкім фондзе не толькі не

з'яўляліся асноўнымі, але і справядпіва пры-

знаваліся шкоднымі дпя паўнакроўнага раз-

Віцця народнага мастацтва. I камісія па ра-

Боце з народнымі майстрамі пры Саюзе

мастакоў Беларусі, і савет па дэкаратыўна-

Прыкладным мастацтве Мастацкага фонду

БССР, працуючы ў цесным кантакце, тры-

Малі напрамак на максімальнае выкарыс-

Танне ручной працы, раскрыццё магчымас-

цяў традыцыйных матэрыялаў, пастаянную

варыянтнасць узораў у рамках традыцыі і

Творчага почырку майстра. Творчасць на-

родных майстроў не абмяжоўвалася ніякімі

Рамкамі, акрамя адпаведнасці традыцыям і

Мастацкім патрабаванням.

Нягледзячы на абмежаваныя магчымасці

Мастацкага фонду, менавіта дзякуючы яго

дзейнасці ў Беларусі адрадзіліся некаторыя

Віды народнага мастацтва. Асобныя з іх,

перш за ўсё саломапляценне, заваявапі

Шырокую папулярнасць, дасягнулі таго

Гаспадарчы посуд. 1-я палова 20 cm. Са-

Лома, лаза, пляценне. Цэнтральная Бела-

Русь. БДМНАП.

Народнае мастацтва Беларусі

ўзроўню развіцця, які быў немагчымы ні ў

Сферы натуральнага бытавання народнага

мастацтва, ні ў рамках мастацкай прамы-

Словасці. У сістэме Мастацкага фонду на-

Былі магчымасць развівацца тыя асаблівасці

Народнага мастацтва, якія пры натураль-

Ным яго бытаванні выконвапі звычайна пад-

парадкавальную ролю: ярка выяўленыя ма-

стацкасць і дэкаратыўнасць вырабаў. I хоць

гэтыя рысы творчасці культывуюцца і ў ма-

Стацкай прамысловасці, тут яны стрымліва-

Юцца патрабаваннямі стандартнасці і маса-

васці. Творчасць народных майстроў у Ма-

Стацкім фондзе гэтымі патрабаваннямі не

абмяжоўвалася, яны мелі поўную (у ра-

мках традыцый) свабоду дпя самавыяў-

Лення.

Развіццё народнага мастацтва ў сістэме

Мастацкага фонду адрознівапася яшчэ

Адной важнай асаблівасцю, уласцівай яго

бытаванню ў натуральным асяроддзі і

Амаль цалкам адсутнай у сістэме мастац-

кай прамысловасці: кантактамі са спажыў-

цамі вырабаў. Непасрэдны кантакт народ-

ных майстроў са спажыўцамі іх вырабаў —

Надмагільны крыж. 1920-я гады. Дрэва,

Разьба. Чарняны Маларыцкага раёна.

Заказчыкамі-суседзямі ці пакупнікамі на

рынку — неад'емная ўмова бытавання і

Развіцця традыцыйнага народнага мастац-

тва. Масавы спажывец яго ўзораў з'яўля-

Ецца тым своеасаблівым «мастацкім саве-

там», які адпюстроўвае калектыўны густ

Народа і падтрымлівае развіццё народнага

мастацтва на належным узроўні ў рамках

традыцыі. Гэты кантакт цалкам адсутнічае ў