параграф. Есту арқылы қабылдау мен айтуды қалыптастыруды дамыту

 5-параграф. Есту арқылы қабылдау мен айтуды қалыптастыруды дамыту

122. Оқыту процесінде сөйлеу тілінің үш түрі (ауызша, ауызша-дактилді, жазбаша) пайдаланылады. Ауызша сөйлеу тілі тиянақтымеңгерілген сөйлеу материалы негізінде тікелей қарым-қатынаста қолданылады. Ауызша-дактилді сөйлеу тілі көлемді әңгімелеуде және құрылымы бойынша күрделі сөздерді тұтынуда қолданылады. Жазбаша сөйлеу тілі - жаңа пікірлер мен сөздерді жазу мақсатында, әңгімелерді жазу кезінде қолданылады.

123. Балалардың қабылдауы үшін төмендегідей дыбысталу көздерін ұсынады:дауыс, дабыл, дауылпаз, металлофон, күйсандық, сыбызғы.Балалар келесі тәсілдердің көмегімен жауап береді): дирижерлау, шапалақ ұру, тарсылдату, буындап айта отырып дыбысталатын ойыншықтарда ойнау;дауыстық реакция; геометриялық формалар, фишкалар, қағаздар жолақтардың көмегімен ритмді қою.

124. Оқудың бесінші жылында сөйлеу тілінің фонетикалық жағын нақтылау жалғасады; сөзді дәлме-дәл айту дағдылары жетілдіріледі; фразалық сөйлеу тілі дамиды, өз бетінше ауызша қарым-қатынас жандандырылады.

 Параграф 6. 1 -жартыжылдық

125. Тілдік емес дыбыстау:

1) есту арқылы сөйлеу тілін, вокалды, аспаптық музыканы ажырату;

2) оркестрлік, хормен және жеке орындауды ажырату;

3) есту арқылы қазақтың ұлттық әуендерін, әндерін ажырату;

4) есту арқылы қайталанатын 2-3 буынды ырғақты ажырату;

5) жануарлар мен құстардың дауыстарын ажырату (4-5тен таңдау бойынша).

126. Тілдік дыбыстау:

1) сөйлеу тіліне деген белсенді ырықты зейіннің болуы, қаратып айтылған сөзді тыңдау, әрі оның мазмұнын түсіну, өзінің және өзгелердің сөйлеу тіліндегі қателерді есту;

2) есту арқылы екі буынды тапсырмаларды нұсқау бойынша орындау;

3) естіп-көріп қабылдау арқылы екі буынды тапсырмаларды нұсқау бойынша орындау;

4) өлеңдер мен мәтіндерді тану;

5) сабақ, балалардың іс-әрекеті, есепті ұйымдастыруға қатысты тілдік материалды тану;

6) балаларға арналған таныс өлеңдер мен әндерді тану;

7) педагогтің сөйлеу тілінің дыбыс күшін, биіктігін, қарқынын анықтау;

8) мәтіннің мазбұны бойынша сұрақтарға жауап беру;

9) есту арқылы ерлер, әйелдер және балалардың дауыстарын ажырату;

10) сабақ, балалардың іс-әрекеті, есепті ұйымдастыруға қатысты тілдік материалды ажырату;

11) телехабарлар, мультфильмдер көруде, экскурсия барысында сөйлеу материалын тану.

127. Ауызша сөйлеу тілін қалыптастыру:

1) сөздер мен сөз тіркестері материалында дауысты дыбыстарды машықтандыру (автоматтандыру);

2) сөздер мен сөз тіркестері материалында дауыссыз дыбыстарды машықтандыру (автоматтандыру);

3) сөздер мен сөз тіркестері материалында дауысты, дауыссыз дыбыстарды айыру (дифференциациялау);

4) әр түрлі ұйқастағы өлең, тақпақтардың айтылу қарқынын өзгерту;

5) қатты дауысты бірте-бірте сыбдырға дейін әлсірету;

6) сыбдырды бірте-бірте өте қатты дауысқа дейін күшейту;

7) дұрыс айтылатын дыбыстардан тұратын құрылымы бойынша күрделі сөздерді айтудағы қиындықтарды жеңу;

8) жаңылтпаштардың айтылу қарқынын өзгертіп айту;

9) өтініш, шаттық, таң қалу, ауырсыну, айыптау, түрткі салу, сұрақ қоюмен байланысты сөз тіркестерін интонациямен айту;

10) дауысты дыбыстарды, буындарды ақырын, өте ақырын, сыбырлап айту;

11) сөйлеуде диафрагмалды тыныс алуды және ауызбен ұзақ дем шығаруды дербес бақылау;

12) сөзде логикалық екпінді бөліп көрсету;

13) дербес сөйлеу тілінде меңгерілген дағдыларды қолдану білігі;

14) сөздер мен сөз тіркестерін әр түрлі күштегі дауыспен айту.

128. Күтілетін нәтижелер:

1) есту арқылы екі буынды тапсырмаларды нұсқау бойынша орындайды;

2) өтініш, шаттық, таң қалу, ауырсыну, айыптау, түрткі салу, сұрақ қоюмен байланысты сөз тіркестерін интонациямен айтады;

3) айтылу қарқынын, күшін өзгертеді;

4) балаларға арналған таныс өлеңдер мен әндерді таниды;

5) сабақ, балалардың іс-әрекеті, есепті ұйымдастыруға қатысты тілдік материалды таниды;

6) естіп-көру арқылы таныс өлеңдер мен мәтіндерді таниды;

7) сөйлеу тілінің дыбыс күшін, биіктігін, қарқынын таниды;

8) мәтіннің мазбұны бойынша сұрақтарға жауап береді;

9) жаңылтпаштарды айтады;

10) дұрыс айтылатын дыбыстардан тұратын құрылымы бойынша күрделі сөздерді айтады;

11) қайталанатын 2-3 буынды ырғақты ажыратады;

12) жануарлар мен құстардың дауыстарын ажыратады (4-5тен таңдау бойынша);

13) ерлер, әйелдер және балалардың дауыстарын ажыратады;

14) сөйлеу тілін, вокалды, аспаптық музыканы ажыратады;

15) оркестрлік, хормен және жеке орындауды ажыратады;

16) сабақ, балалардың іс-әрекеті, есепті ұйымдастыруға қатысты тілдік материалды ажыратады;

17) сөздік және логикалық екпінді сақтайды.