Сән сипаттамасы: сән ұғымы, құрылымы, сәннің құндылықтары.

1. Сән сипаттамасы: сән ұғымы, құрылымы, сәннің құндылықтары.

Сән ( франц. Moda, лат. Modus – өлшем, әрекет тәсілі)- киім кию мәдениеті, өмірдің әр түрлі сферасында жеке талғамның уақытша үстемдік етуі. Сән – әлеуметтік, экономикалық құбылыс. Адам қоғамының дамуына, жаңа тарихи қоғамдастықтар пайда болуына байланысты адам киімі де түбірімен өзгеріп отырады. Қазіргі сәнді демократияшыл деуге де болады, себебі қазіргі таңдау идеясы мен еркіндіктің көптігімен, яғни әртүрлі стильдерімен, пішіндерімен, үлгілерімен, көлемдерімен, киім ұзындығымен, алуан түсті гаммалығымен ерекшеленеді. Қазіргі сәнде екі бағыт айрықша көзге түседі: ол – ретроспективалы (өткенге бағытталған) және перспективалы (болашаққа бағытталған).

2. Сәннің функциялары: Блумер бойынша сәннің функциялары.

Сәннің үлкен әсері, оның қоғамның мәдени және әлеуметтік өмірінде таралуы, экономикаға әсері, сән белгілі бір маңызды мәдени, әлеуметтік функцияларды орындауымен түсіндіріледі. Функцияны көбінесе жүйеге қандай да бір құбылыстың әсері, оның жалпы жүйе үшін салдары түсінеді.

XX ғ.60-шы жылдардың соңында Г. Блумер "Халықаралық әлеуметтік ғылымдар энциклопедиясында"сән әлеуметтік функциясының әр түрлі тракторларының қорытындысын шығарды. А. Гофман М. Килошенко сән функциясын төмендегідей анықтайды:

* инновациялық функция;

* коммуникативтік функция;

* әлеуметтендіру функциясы;

* әлеуметтік дифференциация және нивелирлеу функциясы;

* бедел функциясы;

* психофизиологиялық разрядтау функциясы;

* мәдени үлгілерде біркелкілік пен әртүрлілікті құру және қолдау функциясы 

Осы функциялардан басқа, сән тән:

* экономикалық функция;

* эстетикалық функция ·

1.Инновациялық-сән қоғамда және мәдениетте эксперименталды бастаманы ынталандырады, жаңасын іздестіреді, алдыңғы, мәдени үлгілермен салыстырғанда анағұрлым жетілдірілген жаңа үлгілерді анықтайды.

2.Реттеушілік-сән өмір салтына мінез-құлықтың жаңа формалары мен жаңа мәдени үлгілерді енгізеді, көптеген мәдени модельдерден бір-бірін таңдап алады, ол белгілі бір уақытта адамға таңдауды жеңілдетеді және сол арқылы өзгермелі әлемге бейімделуге көмектеседі.

3.Психологиялық-сән адамның жаңалыққа деген психологиялық қажеттіліктерін қанағаттандырады, өзгерістер елесін жасай отырып, өзін-өзі көрсету, өзінің әлеуметтік мәртебесінің қанағаттанбаушылығын өтейді.

4.Әлеуметтік-сән адамды әлеуметтік және мәдени мұраға баулиды, белгілі бір әлеуметтік нормалар мен құндылықтарды қабылдауға көмектеседі және белгілі бір әлеуметтік жүйені жаңғыртуға ықпал етеді.

5.Беделді-сән әлеуметтік мәртебесін көрсетеді, не жоғары әлеуметтік мәртебесін көрсетеді, не жоғары әлеуметтік мәртебенің елесін жасайды

6.Коммуникативтік-сән - Бұқаралық коммуникацияның бір түрі.

7.Экономикалық-сән жаңа тауарларды тұтыну нысаны және жарнамалау нысаны, тұтынушылардың мінез-құлқын реттеуіш және өткізуді кеңейту құралы болып табылады.

8.Эстетикалық-сән эстетикалық қажеттілікті қанағаттандырады, көпшілік эстетикалық талғамның ерекшеліктерін көрсетеді, қоғамда эстетикалық бағалауды тарату және өзгерту тәсілі болып табылады

3. Сәннің функциялары: әлеуметтік – психология және эстетикалық процесс ретінде.Әлеуметтік-сән адамды әлеуметтік және мәдени мұраға баулиды, белгілі бір әлеуметтік нормалар мен құндылықтарды қабылдауға көмектеседі және белгілі бір әлеуметтік жүйені жаңғыртуға ықпал етеді.

Психологиялық-сән адамның жаңалыққа деген психологиялық қажеттіліктерін қанағаттандырады, өзгерістер елесін жасай отырып, өзін-өзі көрсету, өзінің әлеуметтік мәртебесінің қанағаттанбаушылығын өтейді.

Эстетикалық-сән эстетикалық қажеттілікті қанағаттандырады, көпшілік эстетикалық талғамның ерекшеліктерін көрсетеді, қоғамда эстетикалық бағалауды тарату және өзгерту тәсілі болып табылады.

 

4. Сәнді дамыту: негізгі заңдылықтары, сәнді кезеңдер цикілі, сәнді болжау. Моданың дамуы объективті әлеуметтік-психологиялық заңдылықтармен: биофизиологиялық өзгерістермен, акселерациямен, қоғамдық психологияның өзгерістерімен байланысты. Циклдік-бұл сән дамуының маңызды заңдылықтары. Сәнді цикл сәнді стандарттар мен үлгілердің жұмыс істеу, даму және ауыстыру процесін көрсетеді. Кез келген циклдердің негізінде жүйенің үш негізгі кезеңдері жатыр: қалыптастыру; қалыптасқан жағдай; дағдарыс.

Сән зерттеушілері сәнді циклдің келесі кезеңдерін анықтады:

1. Жаңа сәннің пайда болуы (ерекше кезең). Бұл кезең үш кезеңнен тұрады: 1) оны жасаушылар немесе әлеуетті жақтаушылар жаңа сән ашуын; 2) жаңа сәнге атау беруді; 3) жаңа сән көшбасшыларының пайда болуын.

2.  Тарату (еліктеу сатысы). Осы сатыда сәнді мінез-құлыққа жаңа сән ұстанушылар көп қосылады. Бұл кезең екі кезеңнен тұрады: 1)" шыңы "немесе бейімдеу (жаңа сәнге оның бейресми көшбасшылары, бұрынғы сән ізбасарлары қосылғанда, содан кейін" ерте көпшілігі"; 2) өнеркәсіп мың және миллион дана сәнді объектілерді өндіргенде айрықша жоғалту (немесе экономикалық еліктеу

3. Құлдырау (өшіру сатысы). Осы кезеңде сәнді мінез-құлыққа қатысушылардың көпшілігі үшін бұрынғы үлгілер сәнді құндылықтарды белгілеуді тоқтатады және оларды консерваторлар ("артта қалған") қабылдайды.

Сәнді өзгерудің инновациялық аспектілері оның циклдік аспектілерімен байланысты және оларға елеусіз өтеді.

Цикл" сөзі грек тілінен "киклос" - "круг"сөзінен шыққан.Циклдерді зерттеу күрделілігі: зерттеу пәнінің күрделілігі, оның тұрақты өзгеретін кеңістіктік және уақытша шекараларының дыбыстылығы."Сәнді цикл" мәнінде әр түрлі мағыналар мен мағыналардың бар екенін түсінеміз.

5. Сән әлеуметтік психологиялық құбылыс секілді: психологиялық теориясы, әлеуметтік мәні. Сәннің психологиялық механизмдері мен әсерлері Баспасөз Ақпарат Құралдарында ерекше сынға түседі,ал сән өз кезегінде оларға өз аудиториясын кеңейтуге, яғни БАҚ нарығында анағұрлым берік ұстанымға ие болуға көмектеседі. БАҚ пен сән бір-бірін өзара "ілгерілетеді" деп айтуға болады. А. Гофман айтуы бойынша, сән құбылысы Әлеуметтік және психологиялық механизмі әлеуметтік реттеу және адам мінез-құлқын өзін-өзі реттеу болып табылады. Теориялық модель жасай отырып, яғни оны құрылым түрінде ұсына отырып, ғалым келесі сән элементтерін бөледі.