Патологиялық және физиологиялық лейкоцитоз себептерін түсіндіріңіз.

5) Патологиялық және физиологиялық лейкоцитоз себептерін түсіндіріңіз.

Лейкоцитоз — шеткі қанда лейкоциттердің 8х109/л-ден астам көбеюі. ЛейкоцитозфизиологиялықжәнепатологиялықболуымүмкінПатологиялық лейкоцитоздар көптеген аурулар кезінде, сүйек кемігінде лейкоциттерді ңөндірілуі артуынан және олардың шеткері қанға көп шығуынан дамиды. ЖұқпалыаурулардаҚабынуауруларындаҚатерліөспелеркезіндеҚансырауданкейінболады.Бұллейкоцитозинфекциялықлейкоцитоз, қабынулық, қатерліөспелеркездеріндегіжәнеқансырауданкейінгілейкоцитоздарболыпбөлінеді.

Қандағықалыптылейкоциттер 4 -9 x 10⁹/лқұрайды. 10 х 10⁹/л асқанжағдайдаорташапатологиялық лейкоцитоз.Көбейгенлейкоциттердіңтүрлерінеқарайнейтрофильдік (нейтрофилез), эозинофильдік (эозинофилия), базофильдік (базофилия), лимфоциттік (лимфоцитоз), моноциттік (моноцитоз) лейкоцитоздарболады.

Нейтрофильды лейкоцитоз – іріңдіқабынулартудыратынинфекцияларда (стрептококк, стафилококк, менингококк т.б.), миокард инфарктында, жеделқанкешулердебайқалады.

Эозинофильды лейкоцитоз (эозинофилия) – ішекқұртыауруларында, аллергиялықаурулардажәнебүйрекүстібезініңқыртысыныңқызметітөмендегендебайқалады.

Базофильды лейкоцитоз (базофилия) – қанжүйесіауруларында – созылмалымиелоз.

Лимфоцитоз – лимфолейкоздажәнесозылмалыинфекциялықауруларда (туберкулез, сифилис) байқалады.

Моноцитоз – вирустыинфекциялардажелшешек, қызамық, лимфогранулематоздабайқалады.

6) Қанның формалық элементтерінің қалыптан жоғарылау және төмендеуі себептерін түсіндіріңіз.

Қанның формалық элементтеріне эритроциттер (қанның қызыл түйіршігі), лейкоциттер (қанның ақ түйіршігі) және тромбоциттер (қанды табақшалар) жатады.

Эритроциттер – яросыз жасушалар. Оның негізгі қызметі – оттегі мен көмір қышқылын тасымалдау, яғни тыныс алу. Бұл қызметті арнайы тыныс салу пигменті - гемоглобин атқарады. Сонымен қоса эритроциттер амин қышқылдарын, антиденені, токсиндерді және бірқатар дәрі-дәрмектерді тасымалдайды. Әдетте гемоглобин ер адамдарда 130-160 г/л, ал әйеладамдарда 120-140 г/л.

Ер адамдардаэритроциттер 3,9 – 5,5х x10¹²/л, әйеладамдара 3,7 – 4,9х x10¹² /л қан. Сауадамдардаэритроциттермөлшеріжасқа, эмоциялықжәнебұлшықеттікжүктемеге, экологиялықфакторларғабайланыстыөзгеруімүмкін. Әйелжынысгормондарыэритроциттердітежеугеқабілетті, сондықтанәйелдердеэритроциттермөлшері аз.

Адамдардақалыптыжағдайдаэритроциттердің 80% дискоциттерқұрайды. Электрондымикроскоппензерттеубарысындаэритроциттердіңбасқаформалары – планоциттер, сфероциттер, стоматоциттер, эхиноциттержәнет.бтүрлеріанықталды. Эритроциттердіңқартаюпроцестерініңкөрінуіолардыңгемолизі болыпсаналады. Гемолиз деп эритроцит жасушаларыныңқабығыбұзылып, одангемоглобинніңшығуынайтады. Гемолиздіңәсеріненқанныңтұтқырлығыайтарлықтайкүшейеді де қанжүрісінқиындатады.

Ауруғашалдыққанкездеэритроциттердіңаномальдітүрлеріпайдаболуымүмкін. Олкөбінесегемоглобинніңқұрылысыныңөзгеруінебайланысты. Молекулодағытіптібір амин қышқылыныңаусуыэритроциттіңөзгеруінесебепшіболады. Мұндайбұзылупроцесін пойкилоцитоз депатайды.

Адамдардаэритроциттердиаметрі 7,1 - ден 7,9 мкм-гедейін. Бұлар нормоциттер, 8,0 мкм-денүлкенболса, онда макроциттер, ал егер 6 мкм жәнеоданкішіболса, онда микроциттер депаталады. Эритроциттердіңпішіндерініңөзгеруі анизоцитоз депаталады.

Электрондықмикроскоппенқарағандаэритроциттерплазмолеммасыныңқалыңдығышамамен 20 нм. Оныңжоғарғыбетіндефосфолипидтер, сиалинқышқылы, антигендіолигосахоридтер, ішкібетінде – гликолитикалықферменттер, натрий-және калий АТФ-аза, гликопротеиндер, гемоглобиндерорналасады.

Гликолипидтер мен гликопротеидтердіңолисахаридтерігликокаликстүзеді. Оларэритроциттердіңантигендіқұрамынанықтайды. Бұлантигендер мен тиістіантиденелерқосылғандаэритроциттердіңжабысуы – агглютинация жүреді.

Эритроцит цитоплазмасындашамамен 60% су жәнекөбіншегемоглобинненқұралған 40% құрғаққалдықболады. Бірэритроциттегігемоглобинніңмөлшерінтүстіккөрсеткішдепатайды. Электрондықмикроскоппенқарағанда эритроцит гиалоплазмасында гемоглобин көптегендиаметрі 4-5 нм. тығызтүйіршіктерретіндекөрінеді. Гемоглобин – бұлкүрделі пигмент, оныңқұрамындаглобиннің 4 полипептидтіктізбегіжәнегем (құрамындатемірі бар бояулызат) болады. Гемоглобин өкпеқуысындаоттегіменқосылып, оксигемоглобинге айналады. Оксигемоглобин қанментасымалданыптіндергекелгендеоңайыдырайды. Нәтижесінде глобин мен О₂ пайдаболады. Босағаноттегітіндердіңжасушаларыныңтотығуынақатысады, ал глобин белогытіндердезаталмасуынанпайдаболғанкөмірқышқылынқосыпалып карбоксигемоглобинге айналады. Олжеңілыдырайтынқосынды, қанменөкпегебарып, көмірқышқылгазынбосатады, глобингеқайтаданоттегіқосылады. Адамдардагемоглобиндердіңекітүрі – HbA (ересектергетән), HbF (ұрықтарғатән) кездеседі. Бала туғандаHbF - 80%, ал HbА - 20% құрайды. ЕресекадамдардабасымкөпшілігінHbА (98%) және аз мөлшерінHbF (2%) құрайды. Эритроциттегіэнергиялықалмасудыңнегізгіжолы – гликолиз. Бұл процесс кезінде АТФ және НАД-H₂ түзілуіжүреді. Гликолиз энергиясы плазмолемма арқылыкатиондардыңактивтітасымалдануын, эритроциттер мен қанплазмасындағы калий және натрий концентрациясыныңоптималдықсәйкестігініңсақталуын, сондайақэритроциттердіңмембранасыныңбүтіндігінжінепішінініңсақталуынқамтамасызетугеқабілетті. Гемоглобиндетемірдіңболуыоғансарытүс, ал эритроцит көпмөлшердеқанғақызылтүсбереді. Қанпрепаратынбояубарысындаересекэритроциттероксифильдіболады. Ересекэритроциттер мен қатар 1-5% жасэритроциттер де кездеседі. Оларқышқылжәненегізгібояуларменбоялуғақабілетті немесе полихроматофильді. Суправитальдібояукезіндеолардыңцитоплазмасында түйіршікті - торлы құрылым (erythrocytusreticulatus) көрінеді. Осығанбайланыстыжасэритроциттерді ретикулоциттер депаталады. Электрондықмикроскопиялаудатүйіршікті - торлықұрылымқұрамындаэндоплазмалық тор, рРНҚ, рибосомалар мен митохондриялары бар қалдықорганеллалардантүзілетінікөрінеді.

Эритроциттершамамен 120 тәулікөмірсүреді. Организмдекүнделіктішамамен 200 млн. эритроциттербұзылады.

Тромбоциттер(қанды пластинка). Олардомалақнемесесопақшаболыпкелгентүссізденешіктер. Бұлқандыпластинкаларцитоплазмасындаядросыжоқ мегакариоциттер. Олардың саны 1л қанда 200-300х10⁹. Әрбір пластинка оныңнегізі гиаломерден және грануломер түйіршіктерінентұрады. Электрондықмикроскоппенқарағандагрануломердемембранаменқоршалғандиаметрішамамен 0,2 мкм тығызтүйіршіктеркөрінеді. Соныменқоса, ондамитохондриялар мен гликоген түйіршіктеріболады. Гиаломердетүйіршіктерболмайды, электрондықмикроскоптыңүлкенұлғайтқышыменқарағандажұқафиламенттеркөрінеді. Романовский – Гимзатәсіліменбояғанкездеқандыпластинканың 5 түрінажыратады: 1) жас, құрамындабазофильдігиаломерлеріжәнеаздағаназурофильдітүйіршіктерімен; 2) жетілген, әлсізоксофильдігиаломерлеріменжәнекөптегеназурофильдітүйіршіктерімен; 3) кәрі, неғұрлымкүңгірт, қою-күлгінтүйіршіктермен, 4) дегенеративті, сұр-көкгиаломерлеріжәнесұр-күлгінтүйіршіктерімен, 5) алып, қалыптылардан 2-3 есеартады, алқызыл-көкшілгиаломерменжәнекүлгінтүйіршіктерімен.

Тромбоциттерқанұюпроцессінеқатысады. Қанныңұюпроцесікезіндеқанпластинкаларыәртүрлізаттар (фосфолипидтерді, липопротеидтердіжәнет.б) мен әртүрліферменттердібөледі.

Қанпластинкаларыныңөміртіршілігішамамен 5-8 күн.