Казацка-сялянская вайна 1648-1651 гг.

Феадальны прыгнет, супярэчнасцi памiж гарацкой i сельскай шляхтай, увогуле цяжкі сацыяльны і нацыянальны прыгнёт стаў асноўнай прычынай казацка-сялянскай вайны, якую ўзначаліў Б.Хмяльніцкі.

Б.Хмяльніцкі змагаўся за стварэнне самастойнай Украіны, але весці барацьбу з дзяржавай яму было вельмі цяжка. У пастаўшых не хапала зброі, грошай, падтрымкі з боку іншых дзяржаў. Акрамя таго пастаўшыя змагаліся супраць шляхецкага панавання, але не супраць адмены прыгону. Таму сацыяльная база паўстання была абмежаванай, яно не абапіралася на ўвесь народ.

Паўстанне пачалося ў 1648 г. У шэрагу бітваў пастаўшыя атрымалі перамогу над войскамі РП.

У 1649 г. у ВКЛ было створана шляхецкае войска ў складзе 10 тысяч чалавек. Войска ўзначаліў Януш Радзівіл, які ўмеў добра ваяваць. Рашаючая бітва паміж паўстанцамі і арміяй Я.Радзівіла адбылася пад Лоевым у 1649 г. У гэтай бітве 30 тысяч казакаў і сялян былі разбіты харугвамі Радзівіла.

У 1651 г. войскі Хмяльніцкага пацярпелі жорсткае паражэнне ў бітве пад Берасцечкам. Пасля гэтага была падпісана мірная дамова, згодна з якой казакі больш не мелі права знаходзіцца ў Беларусі. Гэта спыніла ваенныя дзеянні ў Беларусі, паўстанне працягвалі маленькія атрады, якія хаваліся ў лясах і балотах.

Т ч, казацка-сялянская вайна 1648-1651 гг. аказала значны ўплыў на сац.жыццё Беларусі, яна садзейнічала фарміраванню бел. казацтва.

вайна (1654-1667 гг).

Казацка-сялянская вайна, якая пачалася ў РП ў 1648 г. закранала інтарэсы Расіі. Б.Хмяльніцкі неаданаразова прасіў Расію аб дапамозе зброяй і грашыма. Масква асцярожна дапамагала паўстаўшым, пачаўшы праводзіць палітыку ўзброенага нейтралітэта. Усе войскі Расіі знаходзіліся на мяжы з РП, пагражаючы вайной, але урад цара Аляксея Міхайлавіча цярпліва чакаў – ці зможа РП атрымаць рашаючую перамогу, умацаваць сваю армію і дзярж. ўладу.

У 1652 г. Б.Хмяльніцкі атрымаў новую перамогу над войскам РП. Расія пераканалася, што РП страціла сваю моц і не мае магчымасці весці новую вайну. Таму ў 1654 г. урад Расіі прыняў прапанову Пераяслаўскай Рады Ўкраіны аб далучэнні Ўкраіны да Расіі. Анэксія Ўкраіны зрабіла вайну паміж РП і Расіяй непазбежнай.

У 1654 г. 100 тыс.войска рускага цара ўвайшло на тэр Беларусі. За кароткі перыяд яно заняло амаль усе бел. гарады, таму што 10 тыс.войска Я.Радзівіла было не ў стане атрымаць перамогу ў адкрытай бітве. Вясной 1655г. рускія арміі занялі Мінск і рушылі на Вільню, якая была захоплена і спалена.

Новую расійская палітыку, Мясцовае насельніцтва цярпела. Таму на занятай тэр. пачалі стварацца партызанскія атрады. У 1656-1661 гг. партызанскі рух ахапіў амаль усю Беларусь. Вясной 1660 г. РП заключыла са Швецыяй мірную дамову і накіравала свае войска на Ўсход. Пасля вызвалення Вільні рускія войскі пачалі адыход і замацаваліся на новых пазіцыях. Пазіцыйная вайна цягнулася з пераменным поспехам. Ваенныя дзяенні скончыліся ў 1667 г. калі быў падпісаны Андрусаўскі мірны дагавор. Згодна з ім Левабярэжная Ўкраіна і г.Кіеў адышлі да Расіі. Адзін з артыкулаў дагавору даваў Расіі права на заступніцтва за праваслаўнае насельніцтва Рэчы Паспалітай.

У 1686 г. кароль РП Ян Сабескі падпісаў з Расіяй новую дамову, згодна з якой Расія брала пад свой патранат праваслаўных РП. Гэта давала Расіі права ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседняй дзяржавы.

Такім чынам, вайна скончалася перамогай Расіі. Пасля гэтай вайны РП трапіла ў частковую паліт. залежнасць ад Расіі. У эк. адносінах вынікі вайны былі спусташальнымі. Насельніцтва Б.і страціла 1,5 млн. чалавек, большасць беларускіх гарадоў былі спалены. Для таго, каб узнавіць гаспадарку спатрэбілася каля 25 гадоў.

 

Разделы РП и их историко-правовая оценка

Начало 60х гг. XVIIIв. В РП наступило бескоролевье. В борьбе за трон схлестнулись 2 магнатских группировки – Чарторийских и Потоцких. Вмешались соседние державы. По наставлению Чарторийских были введены русские войска. 1764г. – на элекционном сейме поставлен ставленник русского правительства – Станислав Понятовский. При нем наблюдались усовершенствования полит. строя: ограничено либерум вето (для эк. вопросов), упорядочено управление, по вопросам финансов были созданы скарбовые комиссии, осущ. денежная реформа, сокращение числа номиналов, ген. налог заменил многочисленные внутр. торговые сборы, в городах стали постепенно ликвидир. юридики, укреплена армия, ограничена власть гетмана, увеличение армии до 50 тыс.

Но главные проблемы так и не решены (право конфедераций, бесконтрольность магнатов, преследование некатоликов-диссидентов,

что являлось поводом для постоянного вмешательства иностр. держав). На сейме 1764г. русское правительство внесло предложение об уравнении в правах с католиками. Но это категорически отверглось. Ответом на это стало образование 2 конфедераций правлославная, а протестантская. По приглашению конфедератов вошли в Варшаву русские войска и уравняли права. В результате противники уравнения организовали свою конфедерацию и в 1768г. начали военные дей-я против пр-ва. Барская конфедерация противоречиво объединила консерв. противников любых перемен и часть патриотически настроенных сторонников реформ, кот против иностр. вмешательства в полит. дела. В это время Россия вела русско-турецкую войну за Сев. Причерноморье. На этом сыграл прусский король Фридрих 2. Он поставил условием признания итогов русско-турецкой войны со стороны Пруссии и Австрии раздел РП. Екатерина 2 вынуждена была согласиться.

5 августа 1772г. в Петербурге подписана конвенция о 1 разделе РП. К Пруссии отошли Великая Польша и польское поморье, к Австрии – часть Малой Польши и Галиция, к России – Латгалия и Вост. Беларусь по Двине и Днепру, по р.Друть.

Кризис продолжал нарастать. 1 прогрессивным действием сейма 1773-75гг. образов. итогам сейма органов исполнительной власти- Постоянная Рада имела 5 депетраментов.. Начало разложения бел. деревень.

В 1788г. четырехлетний сейм до мая 1792г. Верх в нем взяла реформистская группировка патриотической партии. Выработана КанстытРП, принята 1791г. 3 мая.

Действия сейма:

1. В поветах стали создаваться органы местного самоуправления (цивильно-военные комиссии

2. Мещане получили право личной нерпикосновенности, возможность занимать гос. И военные должности.

3. Армия возросла до 100тыс

4. Решение о создании в РП независимой от Москвы автокефальной православной церкви 1791)

5. Принятие КРП

Она преобразовала РП в централизованное унитарное гос-во с наследственным монархом во главе. Деление на Корону и ВКЛ упразднялось и либерум вето. Избират. право предоставл. только крупной шляхте. Мелкая безземальная шляхта избирательные права утрачивали. Городская верхушка могла путем «нобилитации» - получения шляхетского достоинства. КРП основ феод-крепостного порядка не затрагивала, но облегчала развитие страны по пути постепенной бурж эволюции. Для меньшинств прав не было, господствующее положение у католической церкви. КРП – памятник правовой мысли. Трагическая роль – преследование православия.

Сейм попытался добиться того, чтобы полностью разорвать церковные, административные и канонические связи между православными епархиями и Синодом Русской православной церкви. В каноническом отношении предписывалось признание только верховенство Константинопольского патриарха. дела переход в подчинение спец. подотчетной сейму комиссии. 15 июня 1791г. – были приняты угодные сейму решения, не имевшие никакого отношения к подлинному волеизъявлению православного народа. В Россию хлынул поток петиций, молящих о защите. Эта авантюра задела Синод и российское пр-во. Акт, разработанный в Петербурге при Екатерине 2, опубликован в 14 мая 1792г. В этот день русские войска ворвались в РП. Королевская армия потерпела поражение, сам король Понятовский капитуировали присоединился к конфедерации, захватив власть в стране. Были отменены все решения 4летнего сейма и отменена КРП.

23января 1792г в Петербурге русско-прусская конвенция об 2 разделе РП. России – Правобережная Украина и центр. Беларусь.

В августе 1795г. – в Петербурге 3 раздел. России – Зап. Беларусь и Литва.