Сучасная беларуская мова: Марфалогія

Для студэнтаў факультэта журналістыкі

Мінск

Аўтар Самусевіч Вольга Міхайлаўна, кандыдат філалагічных навук, дацэнт кафедры стылістыкі і літаратурнага рэдагавання

 

Рэцэнзенты: Басова Ганна Іванаўна, кандыдат філалагічных навук, дацэнт кафедры стылістыкі і літаратурнага рэдагавання;

Іўчанкаў Віктар Іванавіч, доктар філалагічных навук, прафесар, загадчык кафедры стылістыкі і літаратурнага рэдагавання.

 

Вучэбна-метадычны комплекс зацверджаны на пасяджэнні кафедры стылістыкі і літаратурнага рэдагавання факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага універсітэта 10 мая 2007 г. пратакол № 3.

 

 

Рэкамендаваны Вучоным саветам факультэта журналістыкі Беларускага дзяржаўнага універсітэта 15 мая 2007 г. пратакол № 6.

 

 

І. ПРАДМОВА

 

Вучэбна-метадычны комплекс прызначаны забяспечыць самастойную работу студэнтаў факультэта журналістыкі па засваенні раздзелаў курса “Сучасная беларуская мова”, арыентаваны на ўсебаковае засваенне раздзелаў курса.

Згодна з Праграмай дысцыпліны “Сучасная беларуская мова” (аўтар – Іўчанкаў В.І., Мн., 2003 г.) падрыхтоўка спецыялістаў журналісцкага профілю прадугледжвае фарміраванне маўленчай кампетэнтнасці носьбіта мовы, арыентаванай на інтэнсіўную і прадуктыўную вытворчасць тэкстаў у адпаведнасці з камунікатыўнай зададзенасцю і жанравай спецыфікай.

У выніку вывучэння раздзела “арфалогія сучаснай беларускай мовы” студэнты абавязаны:

ведаць:

-‑ асаблівасці функцыянавання беларускай мовы на сучасным этапе;

‑ асноўныя ўяўленні пра непарыўную сувязь паміж моўнымі заканамернасцямі і неабходнасці выканання імператыўных/дыспазітыўных норм арфаграфіі, лексікі, словаўтварэння, граматыкі і стылістыкі;

‑ метады і прыёмы лінгвістычнага (словаўтваральнага, марфалагічнага, сінтаксічнага) аналізу з мэтай выяўлення асноўных тэкстаўтваральных фактатараў пабудовы публіцыстычнага матэрыялу;

‑ інтэрферэнтныя з’явы ў сітуацыі руска-беларускага білінгвізму, прычыны іх узнікнення і шляхі пераадолення ў тэкстах СМІ;

‑ лінгвістычныя законы і прынцыпы пабудовы разнажанравых тэкстаў СМІ.

умець:

‑ дыферэнцыраваць лексіка-граматычную пабудову тэкстаў СМІ з мэтай вызначэння іх арталагічных характарыстык;

‑ вызначаць і кваліфікаваць інтэрферэнтныя парушэнні пабудовы маўлення;

‑ выдзяляць ды- і канвергентнасць беларускай і рускай моў, умець супастаўляць, даваць ім тыпалагічную характарыстыку;

‑ ствараць разнажанравыя публіцыстычныя тэксты і аналізаваць іх з пункту гледжання лінгвістычнай арганізацыі і марфалагічнай стратыфікацыі;

‑ выяўляць моўныя факты ў тэкстах СМІ асістэмнага паходжання, рэдагаваць іх з улікам норм сучаснай беларускай літаратурнай мовы.

Вучэбна-метадычны комплекс складаецца з тэарэтычнай, лабараторнай, развіццёвай, эксперыментальнай і творчай частак. Заданні маюць паэтапны і сістэмны характар. Абавязковымі з’яўляюцца заданні па ўдасканаленні арфаграфічных навыкаў і ўменняў студэнтаў.

ІІ.рАЗМЕРКАВАННЕ ГАДЗІН ПА РАЗДЗЕЛАХ І ВІДАХ РАБОТЫ

 

№ тэмы	Найменне раздзелаў дысцыплины	Усяго гадзін	Аўдыторныя заняткі (гадзіны)	КСР
Лекцыі	Практычныя
1.     2.   3.   4.   5.   6.     7.     8.	Агульнае апісанне беларускай граматыкі. Марфалогія   Назоўнік   Прыметнік   Займеннік. Лічэбнік   Дзеяслоў   Дзеепрыметнік. Дзеепрыслоўе   Прыслоўе. Словы катэгорыі стану (прэдыкатывы)     Службовыя часціны мовы. Выклічнік. Мадальныя словы. Гукаперайманні   Паўтарэнне
	Разам

 

Літаратура

 

Асноўная літаратура

 

1. Абабурка М.В. Параўнальная граматыка беларускай і рускай моў: Вуч.дапам. _ Мінск: Выш.шк., 1992. – 224 с.

2. Анічэнка У.В. Марфалогія ўсходнеславянскіх моў. – Гомель, Гомельскі дзяржаўны універсітэт, 1982. – 127 с.

3. Беларуская граматыка. Ч. 1. – Мн.: Навука і тэхніка, 1985. – 431 с.

4. Беларуская мова: Энцыклапедыя. – Мн.: Бел. Энцыклапедыя, 1994. – 655 с.

5. Булахаў М.Г. Гісторыя прыметнікаў беларускай мовы. Ч.2. Сінтаксічны нарыс. – Мінск. Выд.БДУ, 1971. – 294 с.

6. Булахаў М.Г. Прыметнік у беларускай мове. – Мінск, Навука і тэхніка, 1964. – 199 с.

7. Булыка А.М., Жураўскі А.І., Крамко І.І. Гістарычная марфалогія беларускай мовы. – Мінск, Навука і тэхніка, 1979. – 328 с.

8. Васілеўскі М.С. Прадуктыўныя тыпы дзеясловаў у сучаснай беларускай мове. – Мінск, Выд.БДУ, 1970. – 110 с.

9.Гнеўка В.Т. Складаныя прыметнікі ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. – Мн., Выд.Міністэрства вышэйшай, сярэдняй спецыяльнай і прафесіянальнай адукацыі БССР, 1963. – 75 с.

10. Граматыка беларускай мовы. Т. 1. – Мн.: Народная асвета, 1962. – 540 с.

11. Жыдовіч М.А. Назоўнік у беларускай мове. Ч.1. Адзіночны лік. – Мн., Выд.БДУ, 1969. – 230 с.

12. Кечык С.Я. Дзеепрыслоўе ў сучаснай беларускай мове: Вуч.дап.. – Мінск: Выш.шк., 1985. – 88 с.

13. Наркевіч А.І. Назоўнік: Граматычныя катэгорыі і формы. – Мн.: Выдавецтва БДУ, 1976. – 248 с.

14. Наркевіч А.І. Практычны курс сучаснай беларускай мовы: Вуч.дап. – Мінск: Універсітэцкае, 1992. – 320 с.

15. Плотнікаў Б.А., Антанюк Л.А. Беларуская мова. Лінгвістычны кампендыум. –Мн.: Інтэрпрэссэрвіс, Кніжны Дом, 2003. – 672 с.

16. Сучасная беларуская літаратурная мова: Марфалогія / Н.В. Гаўрош, М.Ц. Кавалёва і інш. – Мн.: Выд. Ул.М. Скакун, 1997. – 288 с.

17. Сучасная беларуская літаратурная мова: Марфалогія /Пад рэд. Ф.Я. Янкоўскага. – Мн.: Выш. школа, 1980. – 240 с.

18. Сучасная беларуская літаратурная мова: Марфалогія: Вуч.дапам. / Н.В.Гаўрош, М.Ц.Кавалёва, Н.М.Нямковіч і інш. – Мінск: Выдавец Ул.М.Скакун, 1997. – 288 с.

19. Шуба П.П. Лекцыі па беларускай марфалогіі. – Мн.: Выдавецтва БДУ, 1975. – 79 с.

20. Шуба П.П. Сучасная беларуская мова. Марфаналогія. Марфалогія. – Мн.: Выдавецтва “Універсітэцкае”, 1987. – 334 с.

21. Шуба П.П. Сучасная беларуская мова: Марфаналогія. Марфалогія. – Мн.: Універсітэцкае, 1987. – 334 с.

22. Шуба П.П. Уводзіны ў граматыку беларускай мовы. – Мн.: Выдавецтва БДУ, 1969. – 63 с.

23. Янкоўскі Ф.М. Гістарычная граматыка беларускай мовы: Вуч.дап. – Мінск: Выш.шк., 1989. – 301 с.

24. Яскевіч А.А. Старабеларускія граматыкі: Да праблемы агульнафілалагічнай цэласнасці. – Мінск: Бел.навука, 1996. – 352 с.

 

Дадатковая літаратура

1. Абабурка М.В. Беларускае слова і яго вывучэнне. – Мінск: Выш.шк., 1986. – 127 с.

2. Абабурка М.В. Культура беларускай мовы. – Мінск: Выш.шк., 1994. – 122 с.

3. Арашонкава Г.У., Лемцюгова В.П. Слоўнік цяжкасцей беларускай мовы. – Мінск: Выш.шк., 1986. – 210 с.

4. Асновы культуры маўлення і стылістыкі. – Мн., Універсітэцкае, 1992. – 255 с.

5. Бордович А.М. Гируцкий А.А., Чернышева Л.В. Сопоставительный курс русского и белорусского языков: Учебн.пособие. – Минск: Універсітэцкае, 1999. – 223 с.

6. Булахов М.Г. Основные вопросы сопоставительной стилистики русского и белорусского языка. – Мн.: Изд-во БГУ, 1979. – 40 с.

7. Бурак Л.І. Даведнік па пунктуацыі беларускай мовы. – Мінск: Выд-ва БДУ, 1980. – 208 с.

8. Воўк-Левановіч О.В. Лекцыі па гісторыі беларускай мовы. – Мінск: Нар.асвета, 1994. – 205 с.

9. Грабчыкаў С.М. Цяжкія выпадкі ўжывання блізкіх па гучанню слоў. – Мінск: Выд-ва БДУ, 1977. – 328 с.

10. Жураўскі А.І. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. Т.1. – Мн., Навука і тэхніка, 1967. – 371 с.

11. Ивченков В.И. Лингвистическая организация текста: В творческой лаборатории Владимира Короткевича. – Мн.,: БГУ. 2002. – 211 с.

12. Іўчанкаў В.І. Дыскурс беларускіх СМІ: Арганізацыя публіцыстычнага тэксту. – Мінск: БДУ, 2003. – 257 с.

13. Каваленка М.Р. Інфармацыйна-даведачны дапаможнік па беларускай мове. – Мінск, 1991. – 65 с.

14. Капылоў І.Л. Правапіс беларускай мовы: асноўныя правілы і практычныя заданні. – Мінск: Сучаснае слова, 2004. – 256 с.

15. Карповіч М.П. Рытарычны ідэал у журналістыцы: навукова-практычны пошук: Артыкулы, каментары, інтэрв’ю. – Мн.: “Тэхнапрынт”, 2004. – 202 с.

16. Куліковіч У.І. Беларускі правапіс: правілы, заданні, кантрольныя работы. – Мінск: ООО “Завігар”, 1998. – 276 с.

17. Лепешаў І.Я. Чаму мы так гаворым: Даведнік. – Гродна, 2003. – 155 с.

18. Лепешаў І.Я. Сучасная беларуская мова: Спрэчныя пытанні: Дапаможнік. – Гродна, 2002. – 207 с.

19. Малажай Г.М. Лінгвістычны аналіз тэксту: Вуч.дап. – Мінск: Выш.шк., 1992. – 367 с.

20. Манаенкова А.Ф. Русско-белорусские языковые отношения (на материале русских говоров Ветки). – Мн.: Изд-во БГУ, 1978. – 168 с.

21. Мікуліч (Луцэвіч) Т.М. Мова і этнічная самасвядомасць. – Мінск: Навука і тэхніка, 1996. – 160 с.

22. Мощенская Л.Г. Как белорусы говорят по-русски?: Варианты рода имён существительных в русской речи белорусов. – Минск: Университетское, 1992. – 156 с.

23. Святло слова: Дапаможнік па лінгвакультуралогіі / Басава Г.І., Іўчанкаў В.І., Сінькова Л.Д. – Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2002. – 144 с.

24. Сіўковіч В.М. Беларуская мова ў пытаннях і адказах: Дапаможнік. – Мінск: УніверсалПрэс, 2005 – 592 с.

25. Сіўковіч В.М. Сучасная беларуская мова: Даведнік. – Мінск: УніверсалПрэс, 2005. – 300 с.

26. Слова беларускае: З гісторыі лексікалогіі і лексікаграфіі / Уклад. Т.В.Кузьмянкова і інш. – Мінск: Нар.асвета, 1994. – 272 с.

27. Слоўнік асабовых уласных імён / Уклад. М.Р.Суднік. – Мінск: Бел.навука, 2005. – 176 с.

28. Слоўнік цяжкасцяў беларускай мовы / Б.А.Плотнікаў, В.П.Трайковская. – Мінск: Кніжны Дом, 2004. – 544 с.

29. Студэнту аб мове: Прафесійная лексіка: Вучэбн.дап. – Мінск: УП “ІВЦ Мінфіна”, 2003. – 243 с.

30. Сцяцко П.У. Уводзіны ў мовазнаўства. – Гродна: ГРДУ, 2001. – 229 с.

31. Сцяцко П.У. Культура мовы. – Мінск: Тэхналогія, 2002. – 444 с.

32. Шпадарук І.П. У свеце слоў, з’яў і фактаў. – Мінск: Выш.шк., 1995. – 93 с.

33. Шур В.В. Беларускія ўласныя імёны: Беларуская антрапаніміка і тапаніміка: Дапаможнік. – Мінск: Мастацкая літаратура, 1998. – 239 с.

34. Шур В.В. З гісторыі ўласных імёнаў. – Мінск: Выш.шк., 1993. – 160 с.

35. Янкоўскі Ф. Беларуская мова. – Мінск: Выш.шк., 1978. – 336 с.