Па спецыяльнасці 1-21 04 01 Культуралогія

Напрамак спецыяльнасці 1-21 04 01-02 Культуралогія (прыкладная)

Спецыялізацыя 1-21 04 01-02 01 Менеджмент сацыяльнай і культурнай сферы

 

Мінск 2011

Складальнікі:

Ажойчык Н.А. (19-21);

Белякова В.І. (22-27);

Дзячэнка В.С. (16-17);

Кузьмінаў У.В. (12-15);

Майсяйчук С.Б. (49,50, 56-58);

Рабушкіна І.А. (33-35);

Раманенка Л.Е. (36-46);

Рэмішэўскі К.І. (28-31);

Саявец В.М. (60);

Смарговіч І.Л. (47-48, 51-55);

Сцепанцоў А. І. (тлумач. зап., 1-9, 11, 32, 59);

Шкіронак І.У. (10);

Шчытцова А.В. (18).

 

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Дзяржаўны экзамен "Менеджмент сацыяльна-культурнай сферы" з’яўляецца заключнай праверкай ступені засваення выпускнікамі універсітэта вучэбных курсаў па спецыялізацыі “Менеджмент сацыяльнай і культурнай сферы.

Галоўная мэта Дзяржаўнага экзамена - выяўленне ў выпускнікоў трывалых прафесійных арыентацый для работы ва ўстановах культуры, ведаў і ўменняў арганізацыі культурна-адпачынкавай дзейнасці (вольнага часу) у сучасных сацыяльна-эканамічных умовах. Выпускнікі павінны прадэманстраваць засваенне ідэй менеджменту як кіравання вытворчымі адносінамі па аднаўленні, захаванні, папулярызацыі і распаўсюджванні культурных каштоўнасцей, авалоданне тэарэтычнымі асновамі эфектыўнага кіравання арганізацыямі культуры розных тыпаў; паказаць разуменне структуры распрацоўкі культурных праграм рознага профілю і ўзроўню, прынцыпаў фарміравання прафесійных і аматарскіх калектываў і каманд. Выпускнікі павінны авалодаць тэрміналогіяй прыкладной культуралогіі, сацыяльнай псіхалогіі, тэорыі кіравання, навыкамі творчага канструявання карэктных азначэнняў для выкарыстоўвання ў культурнай практыцы.

У адпаведнасці з дзяржаўным адукацыйным стандартам Рэспублікі Беларусь ОСГБ1-2104 01-2008Вышэйшая адукацыя. Першая ступень Спецыяльнасць 1-21 04 01 Культуралогія, напрамак 1-21 04 01-02 Культуралогія (прыкладная), выпускнікі павінны набыць сацыяльна-прафесійную кампетэнтнасць у спалучэнні акадэмічнай, прафесійнай, сацыяльна-асобаснай кампетэнцыі для рашэння задач у сферы прафесійнай і сацыяльнай дзейнасці.

Прафесійная кампетэнцыя ўключае веданне асноў прыкладной культуралогіі, якія дазваляюць выкарыстоўваць заканамернасці працэса далучэння чалавека да культурнага соцыуму ў спецыфічных умовах рэгіёну, пэўнай установы культуры, арганізацыі, сям'і; прынцыпаў арганізацыі і эканомікі ўстаноў культуры для ажыццяўлення эфектыўнага кіравання іх дзейнасцю ў рэальных умовах іх функцыянавання; набыццё ўменняў фарміраваць у насельніцтва палітычную, прававую, экалагічную, маральна-этычную, эстэтычную, фізічную культуру; прагназаваць, планаваць і ажыццяўляць выхаваўчую, мастацка-творчую, арганізацыйна-метадычную функцыі ўстаноў культуры; вывучаць, назапашваць і распаўсюджваць станоўчы вопыт сацыяльна-культурнай дзейнасці аматарскіх аб'яднанняў, устаноў культуры, грамадскіх арганізацый; праектаваць сацыяльна-культурныя працэсы, распрацоўваць і рэалізоўваць рэгіянальна-мэтавыя культурныя праекты і праграмы (праектна-менеджэрскае майстэрства).

1. Прыярытэтныя кірункі дзяржаўнай палітыкі ў галіне культуры.

Культурная палітыка як сістэмны атрыбут агульнадзяржаўнай палітыкі, выпрацоўкі сацыяльна-культурных каштоўнасных арыенціраў, стварэння магчымасцей для культурнага самаразвіцця асобы, развіцця грамадскіх рухаў і фармаванняў у сферы культуры. Закон Рэспублікі Беларусь “Аб культуры ў Рэспубліцы Беларусь”. Прыярытэты дзяржаўнай палітыкі ў галіне культуры.

Ролі дзяржавы ў кіраванні сацыяльна-культурнай сферай: законадаўчае і адміністратыўнае рэгуляванне; непасрэднае ажыццяўленне эканамічнай дзейнасці. Кіраўнічыя рычагі дзяржавы. Множнасць суб'ектаў культурнай палітыкі (органы дзяржаўнай улады, культурныя інстытуты, творчыя работнікі).

2. Структура органаў дзяржаўнага кіравання ў галіне культуры.

Станаўленне і развіццё інстытутаў кіравання культурай у Рэспубліцы Беларусь. Ажыццяўленне Дзяржаўнага рэгулявання і кіравання ў галіне культуры. Структура кіраўнічых органаў культуры ў Рэспубліцы Беларусь. Галоўныя функцыі Міністэрства культуры па захаванню, развіццю і распаўсюджванню культуры. Мясцовыя органы кіравання культурай у адпаведнасці з адміністратыўна-тэрытарыяльным падзелам краіны. Дзейнасць спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у сферы культуры. Асаблівасці кіравання арганізацыямі культуры. Інавацыйныя (праектаванне) і традыцыйныя (адміністрыраванне) падыходы ў развіцці сістэмы кіравання сферай культуры. “Тэхналагічны” (алгарытмічны) і “асобавы” (інтуітыўны) падыходы ў арганізацыі дзейнасці ўстаноў культуры.

Мэты і функцыі менеджменту.

Мэта кіравання як жаданыя паводзіны сістэмы, генеральны імператыў дзеянняў. Фармаванне і замацаванне мэт (палітыка арганізацыі, місія, планы, юрыдычныя нарматыўныя дакументы). Патрабаванні да фармулёвак мэт і іх класіфікацыя. "Дрэва мэт". Паняцце і прыметы функцый. Функцыі: планавання (азначэнее будучыні тэндэнцый і перспектыў развіцця аб’екта кіравання); арганізацыі (стварэнне, развіццё і захаванне структуры прадпрыемства; дэлегіраванне паўнамоцтваў; рэгламентацыя); матывацыі (заахвочванне работніка да працоўнай дзейнасці, змястоўныя і працэсуальныя тэорыі); кантролю (забеспячэнне мэт арганізацыі; азначэнне якасці і карэктыроўка выконваемых работ); каардынацыі (забеспячэнне адзінства і ўзгодненасці ўсіх стадый працэсу кіравання на ўсіх ўзроўнях іерархічнай структуры арганізацыі). Спецыфічныя функцыі кіравання: падзел на пэўныя бакі і сферы дзейнасці прадпрыемства, у якіх аднаўляюцца кіраўнічыя цыклы.

4. Кіраўніцкія рашэнні як вынік (прадукт) кіраўніцкай працы.

Кіраўнічае рашэнне - творчае, валявое дзеянне суб'екта кіравання, якое складаецца ў выбары мэты, праграмы і спосабаў дзейнасці калектыва па вырашэнні праблемы на аснове аб'ектыўных законаў функцыянавання сістэмы кіраванння і аналізу інфармацыі аб яе функцыянаванні. Прыняцце кіраўнічых рашэнняў як псіхалагічны працэс: на аснове інтуіцыі, меркаванняў, рацыянальнага падыходу. Этапы рацыянальнага рашэння.

Патрабаванні да кіраўнічых рашэнняў. Фактары эфектыўнасці рашэнняў: трыманне іерархіі, выкарыстанне мэтавых міжфункцыянальных груп, выкарыстанне прамых гарызантальных сувязяў, цэнтралізацыя кіраўніцтва. Метады прыняцця кіраўнічых рашэнняў: нефармальныя (эўрыстычныя); экспертныя; колькасныя. Класіфікацыя кіраўнічых рашэнняў: па функцыянальнаму зместу; сферы дзеяння; арганізацыі распрацоўкі; характару мэт і перыяду дзеяння; іерархіі кіравання; маштабу аб’екта кіравання; ступені дакладнасці інфармацыі; спосабу фіксацыі.

5. Кампетэнтнасная мадэль кіраўніка сучаснай установы культуры.

Стылі кіраўніцтва: ад аўтарытарнага да ліберальнага. Абумоўленасць індывідуальнага стылю кіраўніка. Лідэрства як важны і эфектыўны механізм рэалізацыі ўлады ў арганізацыі. Спосабы ўздзеяння на паводзіны людзей: перакананне; унушэнне; заражэнне; маніпуляцыя; прымус; стымуляванне.

Паняцце статуса і ролі работніка. Ролевыя функцыі суб’ектаў сацыякультурных працэсаў: сацыяльныя заказчыкі (рэсурсатрымальнікі), менеджэры-арганізатары, выканаўцы-спецыялісты. Сваеасаблівасць сацыяльных роляў спецыяліста культуры, творчы (крэатыўны) і рэпрадуктыўны характар выканання роляў. Кампетэнтнасная мадэль кіраўніка сучаснай установы культуры (канцэптуальнасць, кантэкстуальнасць, тэхналагічнасць, адаптыўнасць, камунікатыўнасць, інтэгратыўнасць). Спецыфічны характар узаемадзеяння менеджэра з выканаўцам (артыстам, мастаком, прафесійным або аматарскім калектывам).

6. Сацыяльна-культурнае прызначэнне ўстаноў сацыякультурнай сферы. Тыпалогія ўстаноў і арганізацый культуры ў Беларусі.

Сацыяльна-культурная сфера – вытворчасць, размеркаванне, захаванне і арганізацыя спажывання тавараў і паслуг сацыяльна-культурнага і інфармацыйнага прызначэння для задавальнення культурных і інфармацыйных патрэбнасцей насельніцтва. Разгалінаваная інфраструктура сацыякультурнай сферы: адукацыйныя, выхаваўчыя, інфармацыйныя, прыродаахоўныя, рэкрэацыйныя і іншыя дзяржаўныя і грамадскія інстытуты. Асноўныя фактары, якія вызначаюць спецыфіку гаспадарчай, эканамічнай дзейнасці сацыякультурных устаноў: некамерцыйный статус і своеасаблівасць прадукта, прапанаванага на рынак спажывання. Місія ўстаноў культуры. Культурныя прадукты, прадукт-паслуга. Уклад культуры і мастацтва ў развіццё сучаснага грамадства (сацыяльны і эканамічны). Віды і асноўныя тыпы арганізацый культуры. Закон “Аб культуры ў Рэспубліцы Беларусь”.

7. Кіраванне персаналам ва ўстановах сферы культуры.

Развіццё канцэпцыі кіравання персаналам: ад разумення "чалавек - элемент сістэмы" да паняцця "прадпрымальны чалавек". Дзяржаўная кадравая палітыка Рэспублікі Беларусь.

Кадравы менеджмент - кіраванне персаналам, накіраванае на паляпшэнне эканамічнага становішча арганізацыі, садзейнічанне ў адаптацыі працаўніка да знешніх умоў. Мэта, асноўныя задачы і функцыі кадравага менеджменту. Паняцце "кадры". Кадравы патэнцыял. Кадравы цыкл. Класіфікацыя персанала. Штатны расклад. Маркетынг персанала. Лізінг персанала. Сістэма падбору персанала на аснове дзелавых якасцяў кандыдатаў і патрабаванняў пасад. Профіль-метад. Ратацыя і вылучэнне кадраў. Прафесіяграмы пасад.

Асаблівасці станаўлення і перспектывы развіцця творчага калектыву ў сферы культуры. Маральна-псіхалагічны клімат як інтэгральная характарыстыка творчага калектыва.

8. Праграмна-мэтавы і нарматыўны змест кіравання ў сферы культуры.

Асноўныя прынцыпы і сутнасныя прызнакі праграмна-мэтавага кіравання. Праектаванне-планаванне-праграмаванне: узаемасувязь і адрозненні. Сацыяльна-культурнае праграмаванне як навукова-абрунтаваны працэс стварэння новага ці перабудовы наяўнага сацыякультурнага асяроддзя.Сацыяльна-творчы заказ як сродак рашэння сацыяльна-культурных задач, стымулявання творчага пошуку, падтрымкі таленавітых аўтараў і выканаўцаў.

Нацыянальная стратэгія ўстойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця Рэспублікі Беларусь – 2020 (падраздзел “Развіццё нацыянальнай культуры”). Дзяржаўныя праграмы захавання і развіцця культуры Рэспублікі Беларусь. Нацыянальныя праграмы развіцця турызма ў Рэспубліцы Беларусь. Рэгіянальныя культурныя праграмы (улік мясцовых традыцый і ўмоў культурнага развіцця). Сістэма дзяржаўных сацыяльных стандартаў Рэспублікі Беларусь. Закон Рэспублікі Беларусь "Аб дзяржаўных мінімальных стандартах".

9. Сутнасць эфектыўнасці кіраўніцкай дзейнасці. Суадносіны сацыяльнай і эканамічнай эфектыўнасці.

Паняцці эфектыўнасці і эфекту кіравання ў сферы культуры. Праблема эфектыўнасці менеджменту СКС. Сацыяльная эфектыўнасць як найважная характарыстыка вынікаў культурнай дзейнасці, суадносіны з эканамічнай эфектыўнасцю. Асноўныя методыкі адзнакі паказчыкаў эфектыўнасці арганізацый.

Характарыстыкі непасрэдных вынікаў кіравання ў сувязі з узроўнем арганізацыі вытворчасці і станам сацыяльна-псіхалагічнай атмасферы ў арганізацыі культуры. Падраздзяленне эфектыўнасці кіраўнічага рашэння на арганізацыйную, эканамічную, этычную і палітычную.

Іерархія ўзроўняў кіравання і ступень самастойнасці ў прыняцці рашэнняў кіраўніком установы культуры. Сваеасаблівыя формы кантролю дзейнасці ўстаноў культуры.

10. Персанальны менеджмент у структуры кіраўніцкіх ведаў

Асоба кіраўніка як аб’ект даследаванняў, харызма ў структуры асабістых якасцей лідэра. Узаемазалежнасць навуковай арганізацыі працыі паспяховай дзейнасці. Сутнасць тэхналогіі поспеху Прынцыпы і навыкі ўзаемаадносін высокаэфектыўных лідэраў. Ацэнка якасцей сучаснага менеджэра сацыякультурнай сферы. Тэорыі і тэхналогіі тайм-менеджменту – прынцыпы кіравання часам. Інфармацыйна-праграмныя сродкі і тэхналогіі персанальнага менеджменту. Планаванне і арганізацыя асабістай працы кіраўніка, дэлегіраванне паўнамоцтваў як прыём самаразгрузкі.

Тэхналогіі эфектыўнай працаздольнасці. Камунікацыі ў сістэме персанальнага менеджменту. Асновы канструктыўных дзелавых зносін, маніпуляцыі, асаблівасці невербальных зносін, мобінг, метады вырашэння вытворчых канфліктаў. Сінэргія як фактар асабістай жыццядзейнасці і вытворчага поспеху, харызматычнасць лідэра.

11. Механізмы фінансавання арганізацый культуры ў Беларусі.

Адказнасць дзяржаўных органаў за развіццё матэрыяльна-тэхнічнай базы створаных арганізацый культуры; за выкананне дзяржаўных мінімальных сацыяльных стандартаў у галіне культуры; за ажыццяўленне інфармацыйных, асветных, адукацыйных, выхаваўчых, забаўляльных і іншых функцый некамерцыйнага характару ў галіне культуры (у адпаведнасці з Законам аб культуры). Узроўні бюджэтнага фінансавання: нарматыўны (забеспячэнне патрэбнага стану матэрыяльнай базы), змястоўны (для стварэння і рэалізацыі сацыяльна-культурных праектаў і праграм), сацыяльны (ці кампенсацыйны, па каштарысе бягучых выдаткаў). Гаспадарчы разлік (самастойнае пакрыццё бягучых выдаткаў дзяржаўным прадпрыемствам). Камерцыйны разлік (метад вядзення прыватнага прадпрыемства).

Пазабюджэтная дзейнасць: арганізацыя платных паслуг; прыцягненне і акумуляванне сродкаў з розных крыніц (спонсарства, патранаж і дабрачыннасць).

12. Фандрайзінг – як сістэма прыцягнення дадатковых рэсурсаў для арганізацый эфектыўнай дзейнасці.

Гісторыя ўзнікнення і вызначэнне фандрайзінга. Асноўныя этапы фандрайзінгавай кампаніі: планаванне, рэалізацыя, кантроль, аналіз. Метады рэалізацыі фандрайзінгавай кампаніі. Тэле-, паштовы, індывідуальны фандрайзінг. Асноўныя віды фандрайзінга: праектны, аператыўны. Падаткавае стымуляванне ў рамках фандрайзінга.