Газета “Звезда” у гады грамадзянскай вайны.

Галоунай газетай Заходняй вобласцi i фронту была «Звезда», пры дапамозе якой бальшавікі Беларусi рэалiзоувалi тактычныя мэты рэвалюцыйнага руху: аб'яднанне ycix партыйных ячэек у ад-ну цэнтралiзаваную арганiзацыю; усебаковы пераход улады у рукi рабочых i сялян i утварэнне Саветау; нацыяналiзацыю зямлi, сродкау вытворчасцi i аднауленне гаспадаркi пад кантролем савецкай улады; мабілізацыю працоуных на барацьбу з інтэрвенцыяй i контррэвалюцыяй. Для дынамiчнай рэалiзацыi гэтых галоуных задач неабходна было «...перавыхаваць масы, (Ленін) а перавыхаваць iх можа толькi агітац i прапаганда».У складаных палiтычных i ваенных умовах рэдакцыя «Звез-ды» прапагандавала матэрыялы з'ездау бальшавіцкай партыi, пастановы мясцовых органау, накіраваныя на умацаванне народауладдзя. Газета таксама давала глыбокiаналiз працэсу рэвалюцыйных пераутварэнняу у Заходняй вобласцi, паказвала размеркаванне палітычных сiл, арыентавала працоуных на выбар сродкау, форм i метадау барацьбы супраць ворагау савецкай улады, вучыла своечасова распазнаваць захопніцкую, каланіяльную палiтыку кайзераускай Герм. У першыя паслякастрычніцкiя днi «Звезда» выстушла за умацаванне Саветау, аб'яднанне мае вакол бальшавіцкай партыi. Яна выходзiла пад лозунгам «Няхай жыве рэвалюцыя рабочых, салдат i сялянi Мы iдзём да мiру, зямлi i хлеба». Усе матэрыялы у газеце  аб'ядноувалiся у адзiны заклік да барацьбы супраць бур-жуазі i памешчыкау, рэакцыi i контррэвалюцыi. Звяртаючыся да працоуных, «Звезда» тсала: «Рэвалюцыя выступала супраць ycix сваіх ворагау i не адмауляецца ад рэвалюцыйных i узброеных метадау абароны i барацьбы... Наш урад ёсць урад дыктатуры пралетарыяту i сялянства, ёсць урад савецкай дыктатуры... Яна не адмовіцца ад самых крутых мер, калi гэтыя меры будуць у інтарэсах большасцi народа - рабочых i сялян». Бальшавікі уводзiлі жорсткую тактыку барацьбы са сваiмi апанентамi i выкарыстоувалi дзеля гэтага перыядычныя выданнi. Газета развiвала стратэгію аб'яднання пралетарыяту i сялянства з салдацкімi масамi. Аб перавыбраннi салдацкіх камiтэтау, выгнаннi адтуль «агентау часовага урада» газета пісала як аб адной з найбольш галоуных задач развіцця рэвалюцыi. Яна заклікала салдат быць пільнымi, паслядоуна i абгрунтавана выкрывала утвораны у Мінску контррэвалюцыйны Камiтэт выратавання рэвалюцыi, якi імкнууся перацягнуць на свой бок армейскія падраздзяленнi. Газета замацоувала правы працоунага народа на паунату улады у дзяржаве, развiвала у рабочых i сялянах свядомасць неабходнасцi рашучых дзеянняу у барацьбе за Саветы. Выстауляючы сакрэты савецкай улады як заканадаучае права народа на умацаванне дыктатуры пралетарыяту, як цвёрдую аснову сацыяльных пераутварэнняу, газета сцвярджала: «Неабходна, каб за дэкрэтамi iшлi справы». Першаснай справай тады была бальшавiзацыя Саветау, утварэнне партыйных ячэек у вёсках, на прадпрыемствах, у вайсковых падраздз, лiквiдацыя Стаукi Вярхоунага Галоунакаманд у Магiлёве, крытыка п-кi Часовага урада.Газета рыхтавала працоуных да абароны рэвалюцыi: «Мы перажываем не эпоху мiрнай класавай барацьбы, калi класы змагаюцца парламенцкiмi спосабамi,-пicay В. Кнорын у артыкуле «Улада i грамадзянская вайна». - Мы перажываем рэвалюцыю, г. зн. перыяд больш абвостранай класавай барацьбы, калi на месца слова i друку становіцца зброя». Ідэолагi рэвалюц сцвярджалi i пашыралi усеагульн узбраенне народа дзеля усталявання сав улады. «Звезда»-арыенцір у арганіз работы усяго партыйна-сав друку на Б. Буйнымi выдавецюмi цэнтрамi бальшавiкоу сталi Мiнск, Віцебск, Магілёу, Гомель i уезд-ныя гарады з партыйнымi арганізацыямi i выканкомамi Саветау. 4. Ствареэнне раеннага друку ў Беларусі.

Разам з губернскімi друкавалiся акруговыя i павятовыя газе-ты i часопісы. У 1921 выдаваўся «Октябрьское эхо» у Полацку, «Думы бедняка» у Мсціслаулi, «Известия Оршанского исполкома», «Коммунист» у Бабруйску. Пачынауся пр-с стварэння сiстэмы інфармацыi на мясцовым узроуні, працягам якога пазней, у пачатку 30-х гг., стане масавы раённы друк. Гэта было прадугледжана пастановай ЦК УКП(б) «Аб рэаргашзацыi сеткi га-зет у сувязi з лiквiдацыяй акруг». Да кан1931 было створана 30 «раёнак». Пачатак раён друку азначау новую, больш высокую якасць усяго перыяд друку рэсп. Раён газ станавiлiся цэнтрам палiт арганізацыi на месцах практычнай рэалiзацыi планау сац будаунiцтва.

Значн газ «Коммунист» бо бабруйскiя ж-ты мелi значны станоучы выдавецкi вопыт. Яшчэ у 1911 выйшла 1-я штодзён грам-паліг газ «Бобруйские отклики», а у 1913 г. «Бобруйская жизнь» выходзiла тры разы на тыдзень. (у 1917 г. iснавала бабруйская вяч газета «Голос народа». Гэта быу адзін з першых вопытау стварэння такога выдання у Б-сі.  У 1914, быу заснаваны «Бобруйский курьер», якi выходзiу штодзённа да 1919. У канцы лiстапада 1918  пачалi друкавацца «Известия Бобруйского революц комитета», што i стала пачаткам балыпавіцкага друку у Бабруйску. 16 лютага 1919 г. газета атрымала назву «Коммунист». Пытаннi умацавання мясцовай улады рэдкалегіі «Коммуниста» раз-глядала у непарыунай сувязi з вырашэннем складаных праблем гаспадарчага жыцця. Неабходна было адбудаваць парушаныя вайной прадпрыемствы, разбураныя дамы i спаленыя паселiшчы, наладзіць працу дзярж устаноу, школ, забяспечыць нас-ва таварамi першай неабходнасці. Ж-ты «Коммуниста» лiчылi, што новае жыццё патрэбна пачынаць на фундаменце мінулага i адбiраць там для сучаснасцi усе лепшае. Таму разам з публкаацыяй дэкрэтау i пастаноу урада, дырэктыу павятовага кіраунiцтва у полi зроку газеты быу шырокi спектр надзённых праблем: размеркаванне мед прэпаратау супраць эпідэміі, дапамога у арганізацыi камсамольскiх ячэек, нац-цыя друкарняу, правядзенне суботнікау, наладжванне працы на прадпрыемствах Бабруйска, савецкае будаунiцтва у вёсцы. «Коммунист» першы сярод павятовых выд i па узроунi абмеркавання новага жыцця наблiжауся да губернскiх газет. Гэта залежала ад таго, што Бабруйск быу буйным выдав цэнтрам i там былi сканцэнтраваны значныя творчыя сiлы: ж-у, пісьм-у, маст. Рэд «Коммуниста» стала сапраудным i адным з першых у Бел інстытутау нац публ-й i маст творчасці. Там працавалi паэты i празаікi: Вiтка, Лынькоу, Хвядос Шынклер, Юрка Лявонны, Грахоускi, Панчанка, Лобан, Аляксей Зарыцкi, Алесь Жаурук, Галавач.

У 1924 газ «Коммунист» была рэарганізавана у акруго-вае сялянскае выданне i выходзiла тры разы на тыдзень тыражом 3,5 тыс. экз

Мясцовыя газеты пасля узбуйнення БССР у 1924 i 1926 гг. i стварэння акруг, а пасля - раёнау, у час усеагульнага пашырэння беларусізацыі выходзілi у асноуным на беларускай мове, сталi носьбітамi, формай захавання i развіцця нацыянальных традыцый i культуры. Прапаганда савецкага ладу жыцця i планау НЭПа разгарнулася яшчэ шырэй пасля стварэння 30 снежня 1922 г. Саюза ССР. Сiстэма перыядычнага друку атрымала матэрыяльнае, тэхнiчнае i арганiзацыйнае забеспячэнне. ЦК ВКП(б) прыняу шэраг пастаноу аб умацаваннi партыйна-савецкага друку, у тым лiку i саюзных рэспублік. Пашырыуся уплыу саюзных га-зет на змест рэспублiканскiх перыядычных выданняу, якiя станавiлiся поунасцю падкантрольнымi саюзным iдэалагiчным структурам. У Беларусi уплыу перыядычнага друку на грамадска-палiтычную дзейнасць у рэспубліцы i свядомасць грамадзян павялiчвауся. На старонках газет штодзённа вёуся аналiз сацыялiстычнага будауніцтва i выпрацоувалася новая сiстэма грамадскiх каштоунасцей. Фактычна, ужо у гэты час адбылося поунае злiццё перыядычнага друку з дзейнасцю партыйных i савецкіх структур. Эканамiчнае i культурнае жыццё у рэспублiцы будавалася на партыйнай платформе, якую падтрымлiвау i развiвау перыядычны друк.

 

5. Купала – публіцыст (5 вопрос)

Газета «Беларусь» уяуляе сабой выдатны прыклад развiцця беларускай публіцыстыкi. I гэта, у болыпасці, дзякуючы актыунаму супрацоуніцтву Купалы з выданнем. У новых умовах К праявiу талент палiтычнага i грамадскага дзеяча, надрукаваушы шэраг глыбокiх i іцкавых артыкулау аб «палiтычным моманце», як тады гаварылася. Публiцыст зрабіу удалую спробу сфармуляваць праграя У нацыянальна-дэмакратычнага пераутварэння на Бел. Ён nicay, што для стварэння незалежнай беларускай краiны неабходна у першую чаргу вызвалiць Б ад акупантау i не чакаць, што гэта зробіць нехта іншы, а самiм арганi-зоуваць узброеную барацьбу з захопнікамi, ствараць вызваленчую армiю. Патрэбна было разгарнуць прапаганду i агітацыю сярод насельніцтва i выкрываць каланiяльную польскую i расійскую палiтыку, а таксама крытыкаваць калабарацыянiсцкiя элементы у Беларусi, якiя пайшлi на змову з белапалякамi. Купала выступау за надзяленне сялян зямлёй, пераемнасць традыцый нацыянальна-вызваленчага руху маладым пакаленнем для стварэння незалежнай беларускай дзяржавы. Вось такiя абразкi нацыянальнай iдэалогii прапанавау чытачам Купала. Многае з таго, аб чым пicay у той час вялiкi паэт, увайшло у скарбонку беларускай дзяржавы i нацыянальнай культуры.Артыкулы: «Больш самачыннасцi» (22.10.1919), «Зямельная спекуляцыя» (24.10.1919), «Моладзь iдзе» (15.11.1919), «Таржышча» (20.11.1919), «Незалежная дзяржава i яе народы» (29.11.1919) i iнш. Акрамя публіцыстыкi у газеце былi змешчаны вядомыя творы паэта: паэма «Магiла льва», пераклад на бел мову «Слова аб палку Ігаравым» i шмат вершау.

6. Беларускія часопісы ў 20-30 гг. (7 вопрос) У 20-30-я гг. XX ст. у Б створана сiстэма нац СМІ, якая забяспечвала функцыянаванне палiт, сац-эк i культ пр-сау у грам. Паколькi Б уваходзша у склад СССР, то на яе тэр распаусюджвалiся цэнтральныя выданнi («Правда», «Ізвес-тія»), якiя займалi значнае месца у інфармаваннi нас-ва i аказвалi станоучы уплыу на развіццё рэсп прэсы. Камунiстычная партыя Белi i савi урад арганiзавалi выпуск рэспублiканскiх, абласных, акруговых, павятовых, потым i раённых партыйна-савецкiх газет, шмат часопiсау, якiя складалi асноунае iдэалагiчнае звяно. Таксама друкавалiся выданнi прафсаюзныя, камсамольскiя i пiянерскiя, навуковыя, лiтаратурныя, ваенныя, галіновыя, нацыянальных меншасцей, дзiцячыя, шматтыражныя i г. д. У 1940 г. у Беларусi выдавалася больш за 250 розных газет. У студзенi 1921 г. начало працаваць Дзяржаунае выдавецтва Беларусi, на базе якога быу аргатзаваны шэраг устаноу для выпуску палiтычнай, вучэбнай, навуковай, мастацкай i шшай лiтаратуры, неабходнай для ажыццяулення асветнай дзейнасцi у грамадстве. Кiраунiцтва рэспублiкi вырашыла праблему абсталявання выдавецтвау  палiграфiчнай тэхнікай. Для забеспячэння рэдакцый рэспублiканскай, саюзнай i мiжнароднай інфармацыяй у 1931 г. было створана Беларускае тэлеграфнае агенцтва (БелТА). Развіццё перыядычнага друку i выдавецкай справы прадык-тавала неабходнасць падрыхтоукi журналiсцкiх кадрау. На пра-ЦУ У рэдакцыi прыйшлi партыйныя i савецкiя работнiкi, вучоныя, лiтаратары, выпускнікi вышэйшых навучальных устаноу. Дзеля прафесійнай падрыхтоукi работнiкау рэдакцый газет i чаcoпicay у 1932 г. у Мінску быу адкрыты Камутстычны iнстытут журналiстыкi (КІЖ).Рабселькораускi рух. У 20-30-я гг. камсамольцы, рабоча-сялянская моладзь, вайскоуцы у масавым парадку станавiлiся рабселькорамi газет. Многiя з iх сталi вядомымi публiцыстамi i лiтаратарамi: Чорны, Александровiч, Трус, Чарот, Галавач, Крапiва. У сяр 30-х гг. у Б было больш за 300 тыс. рабселькорау, праз якiх кiруючыя стр-ры прапагандавалi сваю палiтыку сярод насельніцтва.

Ва умовах вострага дэфіцыту кнiжнай справы выхад лiтаратурнага ча сопiса узбагачау бiблiятэку бел л-ры. «Полымя» фактычна стала асновай стабiльнага л-га нац пр-су. Пасля стварэння «Полымя» літ пр-с набывау новую моц i нац-ны размах. Разам з гэтым несумненнай каштоунасцю у дзейнасцi рэдкалегii «Полымя» была актыуная праца па умацаваннi нац асаблiвасцей, здзяйсненню iдэалогii беларусiзацыi, адраджэнню гiсторыка-культ традыцый бел народа. Увогуле часопіс i яго аутары былi пачынальшкамi нацыянальнага руху у пачатку 20-х гг. Гэта быу моцны уздым з глыбінь народных сiл, якi не спынiлi нават рэпрэсiуныя меры. У працэс развіцця нац культуры паступова улiваецца стварэнне сав школы, навукi i нар маст-ва. Яшчэ раз зауважым, што рэвалюц час запатрабавау насычэння грам свядомасцi новымi iдэямi лiт-ры, новымi прыёмамi i формамi адлюстравання жыцця. Душа маладосцi «пела» асаблiвым інтузiязмам i патрабавала увасаблення у мастацкiх вобразах. У л-ру iшло новае пакаленне XX ст. Яно таксама жадала аб'яднання. I у жнiунi 1923 г. Пачау выдавацца часопiс «Маладняк». Гэта яшчэ адна цікавая старонка у бел літ-ры i гiсторыi перыядычнага друку. Часопiс стау цэнтрам аднайменнага лiтаратурнага грамадскага аб'яднання, якое аформiлася у канцы 1923 г. Як арганізацыя маладых пралетарскiх пiсьменнiкау. Гэты л-ны ун-т дау навуку амаль усiм вядомым літаратарам Беларусi, творчая маладосць якiх прыйшлася на 20-я гг. Броука, Глебка, Крапіва, Трус, Куляшоу, Галавач, Дубоука, Гурло, Александровiч,  Чарот «прарасталi» у «Маладняку». Ідэйнай платформай маладой пісьменніцкай аргатзацыi былi абвешчаныя iдэалы Кастрычн рэвал аб стварэнні грам-ва сац справядлiвасцi - на пазіцыях балыпавіцкай партыi i камсамола удзельнічаць у будауніцтве сацыялiзму. 3 гэтым была звязана мастацкая платформа арганізацыi i яе часопіса: адлюстроуваць у творах новае жыццё i паказаць галоунага героя – працоунага ч-ка.