Формы тлумачэння сусвету, светапогляд.

Ф. Яе сутнасць и эвалюцыя.

Тэрмин ф. паходзиць са старажытнагрэцкай мовы и у перакладзе азначае-любоу да мудрасци. У час дзялення працы на разумовую и физ-ю у межах физ. працы узникае ф. Ей займалися заможныя и маёмасныя людзи. Их называли филосафами. Носьбитами и распрацоушыкам мудрасци быу народ. А ф-ы заималися систэматызацыяй гэтай мудрасци.

Спачатку ф. насила элитарны характар. Грэцки ф-ф Гераклит наумысна стварау такия ф-ия формы каб неадукаваны чалавек не здолеу их зразумець. Пазней адбылося аддзяленне прыватных навук ад ф. Першай аддзялилась медыцына, пазней юрыспрудэнцыя. Личыцца што першай аддзялилася механика.

Паводле Ньютона механика-адзин з раздзелау ф. Але засталися такия пытанни якия не можа разглядаць ни адна прыватная навука-тольки филасофия и наадварот. Да уласн.

ф. у суч.момант адносяцца: логика, этыка, эстэтыка, рэлигиазнауства,гисторыя ф.

 

 

Прадмет и структура ф.

Ф.гэсистэма агульных тэар.поглядау на сусвет у цэлым,чал,ягонае месца у гист,прасторы и часе.

Ф. параун.з «Ничыйнай зямлей памиж тэалогияй и навукай якую Яны пастаянна атакуюць Але не знишчаюць яе таму што узмацняюцца ад яе.»

Незалежна ад геагр.прыналежнасти ф.мае структуру:

1.анталогия -раздз.яки вывучае крытэрыи иснав ци неисн чал. сусвету прыр,вечнасци сусвету.

2.гнасиялогия -пытанне здолнастей чалавека пазнаваць прадмет,космас и уласнае «Я»,законы шляхи да пазнання пр,чал.Кант и Юм(агностык) адмауляу здольнасть чал да пазнання.

3.ф-ая антрапалогия- рл яки вывучае чалавека,грамадства,дзярж(мэты,задачы).Прыводзиць да саздання этыки эстэтыки палитыки.

4.аксиялогия( духоунасць )- рл вывучае духоунасць:шчасце,свабода,каханне.

5.праксиялогия -филасофия у практыке(практычнасць).Ф иснуе кааб чалавек зразумеу як уладкаваць свае жыцце,таму мэты ф-прадбачанне будучынни и анализ минулага.

 

 

3. ф.праблематыка,ф-ии филисофии.

Космацэнтрызм-разуменне и бачанне сусвету, як чагости суцэльнага, а чалавек разглядаецца, як касмичная частинка якой таксама уласцива прыгажость и гармония

Антрапацынтрызм- чал зьяуляецца цэнтрам космасу, і с пазіцыі чал-ка робіцца спроба разабрацца у прырод і дух з’явах. Прызнаецца, што прыгажосць прысутнічае у космасе толькі таму, што яна прысутнічае у чалавечым целе, і у гармоніі разума і душы.

Тэацэнтрызм(тэо- бог)-стваральнікам сусвету прызн – бог. Як нешта таямнічае, які-есць першапрычына усяго існуючага і неіснуючага

Функцыи:

1)Cветапоглядная(даследуючы сусвет ф. выкидвае усе прыватнасци и падрабязнасци и вылучае тольки истотнае.Ниводная не здольна выконваць гэтую функцыю);

2)пазнавальная(спрыяе адказу на пытанне ци здольны чалавек пазнаць сусвет и прадметы у цэлым);

3)метадалагичная(прапаноувае пэуныя метады даследвання-метафизичны-адмауляе развиццё и абсалютызуе статыку и дыялектычны-прызнае дынамику развицця и зменливасць);

4)интэгральная(имкненне разрозненных ведау да интэграцыи дзеля лепшага вывучэння прадмету.); 5)аксиялагичная(любая ф. не абмяжоуваецца вывучэннем и абгрунтаваннем сваих палажэнняу, яна так сама тлумачыць маральныя и эстэтычныя каштоунасци);

 

Формы тлумачэння сусвету, светапогляд.

Свет-д- сіст-ма агульных уяуленняу на сусвет і месца у ім чал-ка. Тыпы:

1Міфалагічны-(паданне)у міфах робіцца спроба адказаць на паходжанні сусвету.З міф-гіі Афармляюцца элементы рэлігіі.Асноуная катэгорыя- уяуленні

2Рэлігійны-узнікае на адносна высокім узроуні развіцця грамадства. Прызнае існаванне звышнатуральных сіл,але і прызнае панаванне іх над чал-кам. Дзеліць усё на Зямны і нябесны свет. Вера

3.фі-кі.Стаука на сілу чал. Інтэлекту. Прырода, грамадства и чалавек- прадмет лагичнага анализу. Тмкнецца асэнсаваць міф. І рэл. Праблематыку на лагіч. Узроуні.

4.Штодзенны.(Звычайны)прысутнічае в 1.2.3.Грунтуецца на штодз.(эмпірычным) практычным вопыце чал-ка.Не можа растлумачыць усю складанасць сусвету.(пра сонца)

Ф. разумення сусвету выр. у двух аспектах:

1) пачуццё усеагульнага здзилення -з яго пачынаюць узникаць пытанни якия и зьяуляюцца пачаткам пазнання

2) пачуццё усеаг. крытычнасци.- да розных варыянтау адказу на адно пытанне трэба ставицца крытычна ци некрытычнак. Тольки у гэтым выпадку можна знайсци исцину.

 

 

Узаемаадносины ф. и прыватных навук

Любая навука аперыруе той ци иншай систэмай абстрактных паняццяу, и выкарыстоувае тыя ци иншыя ф. метады. У гэтым асноуная сувязь ф. и иншых навук. Иснуе тры адказы на? ци зяул ф. навукай и якая яе сувязь з иншыми навуками:

1.Ф мае службова падпарадкаваную функцыю у адносинах да иншых навук(ф-ски напрамак пазитывизм).Яна павинна исци за навуками и тлумачыць усе их адкрыцци.

2.Гэты варыянт дапускае неаператварэнне ф. у выключна дакладную навуку-физику,матэматыку.

(Ф-ски напрамак фенаменалогия)

3.Ф. не зяул. и не павинна зяул. навукай. Гэта больш чым навука. Яна абагульняе и асэнсоувае

розныя дасягненни навуки и дадае да их новую инфармацыю.

И навука и ф. зяул. радыкальными формами пазнання.

 

 

Матэрыялизм и идэализм (их варыянты)

Усе напрамки у ф. адносяцца да матэрыялизму ци да

идэализму.

1) Матэрыялизм -прызнае тольки нешта физичнае, прыроднае, тое што мае вагу и займае месца у прасторы(матэрыю). М. адмауляе иснаванне Бога усяго идэальнага, духоунага як самастойнаиснуючага.

Усё духоунае зьяуляецца з матэрыяльнага. Матэрыялизм бывае:

a) стыхийны-узник у антычнасци; у межах стых. мат.

у якасци першаснага прызнаецца нейкая прыродная стыхия, якая зьяуляецца стваральникам усяго иснуючага.

б) метафизичны-разглядае физичныя працэссы и зьявы тольки статычнау плане спакою и нязменливасци. Мет. мат. прызнае развиццё тольки як нейкую цыкличнасць

в) гистарычны и дыялектычны - аснован на марксистскай идэалогии. Паводле -\\- асноунай рухальнай силай у развицци прыроды и чалавека выступаюць супярэчнасци и супрацьлегласци памиж нейкими прыродными и грамадскими зьявами.

2) Идэализм- абапираецца на нешта рэальна не иснуючае, што не магчыма пачуццёва зафиксаваць и што не мае физ. праяуленняу. Прызнае тольки духоунае.

Идэализм бывае:

а) абьектыуны(абьект-з лац. аснова)-прызнае што у якасци першаснага выступае нешта духоунае, идэальнае але рэальна иснуючае. Тыповыя прадстауники-Пифагор, Платон, Гегель

б) субьектыуны(субьект-з лац. непауторна иснуючае)-

прызнае нешта духоунае, нешта идэальнае якое ствараецца силай индывидуума. Са смерцю индывидуума для яго памирае усё иснуючае(космас,людзи, сонца). Тыповы прадстауник-Дж. Бэркли.

 

 

Филасофия Пифагора

Традыцыйныя грамадства-гэта тыя супольнасци, якия пакинули пасля сабе вяликую филасоускую спадчыну.

У Еуропе-Грэцыя, Рым якия сваим иснаваннем прадвызначыли Еурап. культуру и цывилизацыю.

Роданачальникам Еурап. ф. личыцца Пифагор. Яго цэнтр. Паняцце-личба-духоуны пачатак яки иснуе рэальна и абьектыуна. Паводле Пифагора усе прадметы ёсць личбы.

4 моманты разумення лікау:

1)Арыфметычнае разуменне- тут личба выражае сутнасць любога прадмета. Личбы зьяул. сапраудным

быццём так як яны нязменныя. З другога боку усе прадметы не вечныя, маюць свой момант нараджэння и смерци, т.е. несапраудныя.

2)Геаметрычнае разуменне -Личбы зяул. стваральникамим прадметау так як тольки пры дапамозе личбау можна зразумець як з бязмежнай прасторы ствараюццагеаметрычныя формы и вобразы.

3)Физичные разуменне- Паводле Пифагора личбы маюць параметры физичных прадметау. 1-кропка,

2-линия, 3-плоскасць.

4)Тэалагичнае разуменне личбау- Паводле Пифагора усе личбы-носьбиты нейкай таемнасци. Кали яны ствараюць прадметы то закладваюць у их нейки таемничы сэснс.

Разуменне дэкады. (пра 1,7,10)

Разуменне прыгожага:

Ва усім прысутніч.геам. прапорцыі і муз.інтэрвалы,таму зразумець сусвет і прадмет –можна толькі праз пазнанні яго на муз.-лік.струк-ры

(кварты. квінты)

Ф. Піф-а-самы ранні варыянт ф-і, пры тым аб’ектыуны ідэалізм.

 

 

Милецкая филасофия.Гераклит

З-за існавання шматлікасці полісау у Грэцыі,не існавала адзінай грэчаскай ф-і.Напрыклад, у Мілеце(Іонія)-ф-я стыхійнага матэрыялізму.Прадстаунікі:Фалес,Анаксімен, Анаксіман..

Сутнасць милецкай ф. у наступным-у аснове усяго иснуючага прысутничаюць прыродныя першаэлементы:зямля, агонь, вада, паветра, якия характэрызуюцца вечнасцю и нестваральнасцю. Тольки гэтыя стыхии николи не узникаюць и не зникаюць и з камбинацый их узникаюць усе прадметы, у том лику и чалавек. Але ужо у тыя часы такая тэорыя вызывае сумленне. У сувязи з гэтым Анаксимандр увёу паняцце апейрон-духоуная субст. якая у сваёйвечнасци стварае 4 першастыхии якия у сваю чаргу ствараюць усе прадметы. Каштоунасць милецкай ф. у светапоглядзе на усё иснуючае як на нешта.Гераклит-заснавальник дыялектыки-

Наяунасць суцэльнае.

Сутнасць ф.Гераклиту(з Афесу) выражаецца у наступным пытанни: ци прадметы иснуюць пастаянна и нязменна, ци наадварот асноуная характырыстыка прадметау – зменливасць.(у адну раку не магчама увайсці двойчы)Паводле гераклита памылкова личыць што аснова прадметау-их нязменнае быццёсупярэчливых момантау у иснаванни и развицци прыроды.

Космас.У ім няма нічога лішняга,кожны прадмет мае свае месца,час і прызначэнне.Гераклід выкарыстоувае паняцце макра і мікра.

Філ-фія эліатау.

Элейская филасофия развивалася у некальких полисах, самым вяликим з яких быу Элея у 5-4 ст. Яе прадстауники:

1)Ф-ия Анаксагора-яго ф. прысвойвае пытанни иснавання сусвету: ци зьяуляецца сусвет арганизаванай структурай ци наадварот зьяуляецца суцэльным и бесструктурным.Ён спрабуе знайсци часцицу у якой будуць выяулены элементы усих иншых рэчывау. Иснаванне такой часцицы будзе азначаць што сусвет адзины.

2)Филасофия Эмпедокла-ён для тлумачэння прадметау и свету брау 4 першатсыхии(вада,агонь,паветра,зямля)

Паводле Э. разнаякасць прадметау тлумачыцца рознай прапорцыяй першастыхий у прадмеце. Першастыхии характэрызуюцца пасиунасцю т.е. не маюць сами па сябе стваральнай силы.

З гэтай пасиунасци выходзяць дзве духоуныя силы:филио(любоу,злучанасць) и кэикас(варожасць,ненависць)

3)Ф.Ксенафана-К. паставиу пытанне аб иснаванни Бога.Яго асноуны падыход-небог стварае чалавека а чалавек стварае Бога. Адсюль иснаванне розных Багоу у розных народау. У Багах людзи шукаюць таго чаго не хапае у их самих: бяссмертнасци,справядливасци. Бог и прырода-рауназначныя паняцци.

4)Ф.Зянона прысвечана тольки аднаму пытанню-асэнсаванню сутнасци руху. Ф.Зянона носиць апарыйны характар.Апарыя-разважанне якое прыводзиць у тупик у пошуках адказу.

 

 

Филасофия Зянона

Ф.Зянона прысвечана тольки аднаму пытанню-асэнсаванню стнасци руху. Ф.Зянона носиць апарыйны характар.Апарыя-разважанне якое прыводзиць у тупик у пошуках адказу.Найбольш тыповыми выступаюць “Дыхатомия”,”Ахилес и чарапаха”,”Ляцячая страла”. Асноунае прызначэнне апорый адказаць на пытанне-што такое рух и ци иснуе ён у рэальнасци.

“Дыхатомия” -у гэтай апорыи ён ставиць пытанне-ци магчыма растлумачыць сутнасць руху пры дапамозе пачуццяу ци розуму.Выснова-немагчыма з дадзенай кропки трапиць у ближэйшую да яе так як яе фактычна не иснуе.

”Ахилес и чарапаха” -у аснове гэтай апорыи закладзены прынцып адноснасци руху.Чарапаха як симвал самага павольнага заусёды на перадзе самага хуткага Ахилеса. Чарапаха рухаецца не залежна у той час як Ахилес рухаецца у залежнасци ад чарапахи.Выснова-каб пераадолець абмежаваную адлегласць патрэбен бясконцы час так як кожная кропка и ёсць бясконцасць.

”Ляцячая страла” -асноунай мэтай апорыи зьяуляецца пытанне ци знаходзицца страла у стане руху ци пакоя.Зянон даказвае што страла у кожны момант руху знаходзицца у стане пакою.

Узникае пытанне ци можа бясконцая сумма пакоя ствараць рух.

 

 

Атамистычная филасофия

Асноуныя прадстауники: Дэмакрыт, Ляукип, Эпикур, Лукрэцый Кар. Пад тэрминам ‘атамас’-

Грэки разумели найдрабн. недзялимую часц-ку. Адкрыццё ат адбыв не пры дапамозе нейких физ. Вопытау, а тольки пры дапамозе лагич разважанняу. Дзякуючы ат прадметы могуць иснаваць пэуны час. У антычнасци была пашырана думка, што аутарам атам вучэння з’яул. Ляукип, але пасля яго не засталося ні якой пісьм спадчыны и нібыта усе заслуги прысвоіў сабе яго вучань Дэмакрыт. У сучаснасци, каб пазбегнуць спрэчак, аутарства прызначаецца адначасова за Ляукипам-Дэмакрытам.

Вучэнне сафистау.

Слова сафіст-першапач азначала мудрага чала, які валодау нейкай хитраватасцю, яны лічыліся першыми платными настауниками мудрасци. Прадстаўн:Пратагор і Георгій.Асн абьектам, які разглядали сафы, з’яул не прырода, а чал.Сафы гэтым самым паклали пачатак спекулятыунай ф. Галоуным прынцыпа у сафистау з’яул.-Пазнай самаго сабе.!!! Дзякуючы сафистам упершыню вылучаецца такое паняцце як душа-психея. Сафисты личыли што чалавека стварае слова. Менавита мова прысутничае у аснове усих сафизмау. Сафисты личыли што розум можа

Пазнаць тольки тое што нязменна, а чалавечыя пачуцци наадварот-тольки тое что зьяул. зменным и часовым.Сафы запачаткавалі логіку і рыторыку.

Тэзы вучэння аб быцці:

1) нішто не існ:калі ёсць быццё,то ёсць і небыццё, таму яно папярэднічае небыццю.Г зн, што з небыцця узнікае быццё, а гэта ужо поўны брэд 2) калі ёсць “быццё”, то яго нельга пазнаць з-за розніцы паміж быцціёным прадметам і нашымі ведамі аб ім 3) калі нават быццё і можна пазнаць, то завіксаваць словам яго нельга,бо калі мы фіксуем зафікс. словам, то мы ствараем у сваіх уяўленнях новае быццё.

Рэлятыўнасць(адноснасць)-да любога прадмета можна выказацца шматсэнсоўна.Ісціны няма, яна заўсёды адносна.выключнай ісціны няма.

Филасофия Сакрата

Сакрат личыу што ёсць два метаду для пошукау исцины:

а) индукцыя-пераход ад адзинкавых прыватных думкау да агульнага.

б) дэдукцыя-пераход ад агульных думак да чагосьці прыватнага.

Сакрат спрабуе зразумець што азначаюць агульныя паняцци тыпу дабро,зло. Ён личыу што усе паняцци прысутничаюць у чалавеку у выглядзе патэнцыи(магчамасци). Таким чынам ён дае нам паняць што у чалавеку можна разбудзиць любыя здольнасци-напрыклад Сакрат звяртае увагу што кали у чалавека патэнцыяльна не прысутничали матэматычныя паняцци то навучыць яго арыфметычным дзеянням было б немагчыма.Сакрат не прызнаваў пісьма-“слова напісаннае-мёртвае, ісціну можна шукаць праў слова агучаннае”(таму асн метад - жывога дыялога)

5 прыцыпаўдэдукцыі Сакрата:1)пр сумнення-“я ведаю, што я нічога не ведаю”(мае веды-мізэрныя)

2)пр іроніі-“ці буде маральным скрасць чужое”

3)майеўтыка(бабка павітуха)-у выніку эроніі нарадж новая інфарм.

4)індукцыя-падцвярдж ці адмаўл новых паняццяў

5)дэфініцыя-раскрывае праз паняцці сутнасць прадмета(чал-жывая істота)

 

 

Филасофия Платона.

Платон быу вучнем Сакрата и пайшоу па шляху пашырэння дэдуктыунага метаду Сакрата. Цэнтральным паняццем у Платона выступае идэя. Идэи иснуюць сами па сабе и не маюць якога небудзь носьбита. Яны зьяул. сапраудным быццём, а усе прадметы выступаюць як часовыя. Доказнасць иснавання идэй Платон падмацоувау

прыкладами. Ен адзначау што каб парауноуваць физичныя прадметы памиж ими заусёды знаходзицца идэальны прадмет, з яким и адбываецца асноунае параунанне. Што датычыцца иерархии идэй у разуменни Платона то Платон адзначау што у прыродзе усё знаходзицца ва узаемасувязи,

адкуль выцякае, што иснуе узаемасувязь и иерархия идэй, якая прадстаулена наступными группами идэй.

1)Самыми галоуными идэями у разуменни Платона были идэи прыгажосци и справядливасци.

2)Идэи дакладных прадметау

3)Идэи жывёльнага свету

4)Идэи физичнага свету.

5)Идэи адносинау(роунасць, симметрыя, прапорцыя)

Платон працягвау вучэнне сафистау аб тым,што чалавек складаецца з цела и душы. Цела характэрызуецца смяротнасцю, а душа вечнасцю. Душа нясе у сабе шматгранную и разнастайную инф аб иснаванни сусвету, якая перадаецца свету идэй, пасля смерци чалавека. Таким чынам свет идэй и свет прыродных прадметау знаходзицца у узаемасувязи. Душа складаецца з трох асноуных частак:

а) Разумная душа- пры дапамозе гэтай душы чалавек разважае. (у галаве)

б) Неразумная душа-пры дапамозе якой чалавек адчувае небяспеку.(страўнік)

в) Вогненная душа-Займае сярэдняе месца памиж першыми двумя, и дзякуючы ей чалавек валодае гераизмам и мужнасцю и г.д.(сэрца)

Дзякуючы вучэнню Платона аб душы аформилася навука психалогия.

Дзяржаве Платон прысвяциу 2 сваих працы: ‘Дзяржава’,’Палитыка’. Платон адзначау што правильнасць дзяржау иснуе тольки у идэальным варыянце. У зямных умовах дзяржава у сваим развицци праходзиць у наступных нормах:

1)тэмакратыя-улада належыць немногим и кирауники дзяржавы карыстаюцца пашанай и аутарытэтаму народа, а за тым казнакрадства

2)алигархия-улада меньшасци(дярж бедных і дярж багатых)

3)тэрания-улада аднаго(найгоршая форма)

4)дэмакратыя-улада народа. Па Платону гэта таксама непрвильная форма дзяржаунасци так як большасць праз выбары галасаваннем змушаюць падпарадкавацца меньшасць.

Ідэальная дярж-мудрасць кір-ка і мужнасць народа.Кір-к не павінен разбірацца у дакладных справах, а філосафам. Нахуй генералаў!(бо казарма)

Филасофия Арыстоцеля

У тэрмин форма Грэки укладвали сэнс: ‘тварэнне з ничога’. Паводле Арысля любы физ. прадмет складаецца з двух момантау:

1)з матэрыи або матэрыялу-физ. сутнасць прадмета.

Нешта для пачуццёвага успрымання.

2)з формы-идэальнай сутнасци прадмета, якую можна разумець тольки рацыянальна т.е.розумом а не пачуццём.Форма гэта нябачная але вельми актыуная частка прадметау.

Арыстоцель ставиць пытанне –што зьяул формай и адкуль яна бярэцца. Прыклад: з глины можна зрабиць шар яки будзе адзинствам глины як матэрыи и шарападобнай формы. Адсюль Арыстоцель робиць выснову што кожная матэрыя мае магчымасць(патэнцыю) ствараць розныя формы.

Родава-відавыя формы(від-бяроза, род-дрэва)

Арыстоцель личыу што увесь свет ствараецца першарухавиком ци самай высокай формай. И Ён уводзиць паняцце энергии у якое закладвае сэнс пераходу ад патэнцыяльных магчымасцей да рэальнага иснавання. Гэты працэсс ен называе энтэлехия. Усе прадметы на 3 гр:нерухомыя, самарухлівыя і якія рух-ца пад уздз сілы.Першарух-ні да якой з груп.

Паводле Арыстоцеля иснуюць 4 виды прычын:

1)матэрыяльн-прысутничае у самим физ. матэрыяле

2)фармальная-прысутн у аснове узникнення нейкай дакладнай формы

3)дзейсная-дзякуючы гэтай прычыне иадбываецца дзеянне, матэрыял набывае адпаведную форму(праца, скульптура)

4)мэтавая-мэта и ёсць прычына любога працэссу

Арысль пиша, што стваральникам мэты у прыродзе зьяул эрас-адначасова дзицця багацця и беднасци.

Таким чынам эрас ёсць тольки жаданне а не само валоданне. Вяликую увагу Арыстоцель выдзяляу прыроднай фили якая наз ‘фюзис’. Физика Арысля пачыналася з прызнання парных супярэчначцей и их злучэнняу наступным чынам:

1)цёплага з сухим(агонь)

2)цёплага з вильготным(паветра)

3)Халоднага з вильготным(вада)

4)Халоднага з сухим(зямля)

Актыуныя элементы: цяпло, холад

Пасссиуныя: вильготнасць, сухасць

Акрамя 4 класичных першастыхий Арыстоцель прызнае и 5ую першастыхию-эфир.

Схаластыка.

У фі-і антычнасци, пачыная з 4 ст.н.э. зьяул.

схаластычныя традыцыи. Яны маюць такую назву у силу таго, што усё схаластычнае успрыняцце ф. зводзилася да завучвання пэуных хрысцианских палажэнняу у невяликай пераапрацоуке и гэта рабилася пад час навучання у школе(ад лац.’схола’ – школа, навучанне).Схалы на першы план ставили Бога, а усё астатняе-выники яго дзейнасци. Абгрунтоуваючы иснаванне Бога, схалы развили логику як навуку и як систэму доказнасци.

Ф.Аугустына-узяушы за аснову тэорыю аб першарухавику Аугустын пашырыу яго хар-ки и унёс значны уклад у идэю иснавання Бога. Ён личыу што зразумець иснаванне Бога немагчыма, можна тольки у гэта паверыць. Паводле Аугустына есць наступныя варыянты асэнсавання веры у Бога:

1)ВЕРЫЦЬ КАБ ЗРАЗУМЕЦЬ- вера у бога иснуе для таго каб зразумець сутнасць усяго иснуючага. Гэтым Аугустын хоча паказаць што чалавечы розум самастоина не здольны дайсци да самага элементарнага пазнання

2)ВЕРУ ТАМУ ШТО АБСУРДНА-чал шмат якия зьявы личыць абсурдными, у першую чаргу тыя якия не укладваюцца у логику чалавечага жыцця, а на самой справе гэта ёсць тольки Божая таямница.

3)ВЕРЫЦЬ КАБ ПРЫЗНАВАЦЬ ИСНАВАННЕ ЧАСУ-Кали чалавек спадзяваецца на свой розум, то ён не можа абгрунтаваць рэальнасць моманту цяперашнега часу, Аугустын прызнавау, што час можна падзялиць на 2 частки-прайшоушы и будучы. Памылковыми зьяуляюцца думки аб иснаванни цяперашняга часу.

 

Рэалізм - Наміналізм.

Гістарычна ў філасофіі вяліся спрэчкі аб прыродзе універсалій (лац.: universalis – агульны) ці агульных паняццяў. Найбольш выразна гэта выяўлялася ў рэалізме і наміналізме.

Рэалізм (з лац.: realis – рэчывавы, сапраўдны) складваецца ў сярэднія вякі і лічыў, што самастойна існуюць толькі агульныя паняцці ці як іх называлі рэалісты - універсаліі, якія нагадваюць ідэі Платона і з якіх утвораны ўвесь рэальны, прадметны свет. Напрыклад, згодна Платона “чалавек увогулле” - агульнае паняцце, якое існуе само па сабе яшчэ да існавання асобных людзей і больш таго стварае іх.

Наміналізм (з лац.: nomen – імя) – філасофскае вучэнне, якое адмаўляе самастойнае існаванне універсалій (агульных паняццяў). Агульнае, калі і існуе, то толькі ў словах, як вынік існавання адзінкавых прадметаў. З погляду рэалістаў акрамя, напрыклад, канкрэтных коней і па – за імі рэальна існуе “конскасць”, якая ўласціва ўсім коням; па – за чацвераногімі жывёламі існуе “чацвёраногасць”. А з пазіцый наміналістаў па – за канкрэтнымі аб’ектамі, няма ніякай “конскасці”, “чацвёраногасці” і г. д., а ёсць толькі словы конь, чацвёраногі, якія выкарыстоўваюцца да любога каня, чацвёраногага і г. д. Напрыклад, “чалавек увогулле” не існуе, а гэта толькі абстрактнае паняцце, ці ўніверсалія, якая выпрацавана чалавечым розумам для абазначэння ўсіх людзей. Уільям Оккам англійскі філосаф 13ст. – выразны прадстаўнік наміналізма. Ён лічыў, што ўніверсаліі (агульныя паняцці), якія не паддаюцца праверцы вопытным шляхам павінны быць выдалены з навукі. “Абстракцыі не пашыраць без патрэбы!” – гэты прынцып атрымаў назву “лязо Оккама” і выконваў вялікую ролю ў адмаўленні рэалістычных тэорый, кшталту, “прыхаваных якасцей”, якія – нібыта існуюць ва ўніверсаліях і праз іх вывучэнне можна знайсці ісціну, а гэтым самым наміналізм спрыяў развіццю эксперымента ў прыродазнаўчых навуках.

 

Филасофия адраджэння.

Гэтая ф. яшчэ наз ф. рэнесансу. Шырокае развиццё атрымала у перыходны перыяд ад сераднявечча да новага часу(14-16 ст.).Узникае думка, што неабходна вяртацца да антычнасци ва усих сферах жыццядзейнасци. Адраджэнне-гэта перыяд кали сераднявечча вычарпала сябе, а новы буржуазны лад яшчэ не аформиуся.Адраджаюцца прынцыпы антрапацэнтрызма і гуманізма. Дж.Бруно зьяул доктарам фіі. Галоунай мэтай яго фии зьяул. пазнанне и вывуччэнне прыроды. Праблемы суадносин прыроды и бога Бруно разглядае з пазицыи пантэизму т.е. прырода –гэта и ёсць сам Бог. Бог знаходзицца не над прыродай, а унутры яе. Бруно писау што у кожным прадмеце існуе кропія агульнай сусветнай душы. Разглядаючы космас Бруно згаджауся з Каперникам, што любая зорка можа разглядацца як цэнтр сусвету. Бруно адмауляу раздзяленне на зямное и нябеснае, злучау іх у адно. Уводіў агульную адінку іх быцційнасці- манаду,якая уяўл-ца у 3 сэнсах:анталагічным,фізічны(манада-неатам) і матэм-ны(манада-кропка, што робіць лінію>плоскасць>прадмет).Вярхоўная манада-Бог,як сімвал супрацлегласцей(любоў-пачатак нянавісці…)

 

Филасофия новага часу.

Ф. новага часу ха-ца занепадам аутарытэту царквы и аднычасова уздымам аутарытэту навуки. Яны адрозниваюцаа у наступным: 1) Навука карыстаецца интэлект-ми сродками и не абапираецца на дзяржаву 2) Навука не зьяул суцэльнай систэмай 3) Навука дапускае сумненне адносна исциннасци сваих палажэнняу у той час як рэлигия вылучаецца сваёй непарушнасцю. Разглядаючы працэсс пазнання Бэкан крытыкавау як вузких эмпирыкау, якия недаацэньвали чалавечы розум, так и рацыяналистау, якия не звяртали уваги на пачуццёвае успрыняцце сусвету. У сваим вопытна-индуктыуным метадзе Бэкан сцвярджае, што чалы интэлект атрымливае пачатковую инфармацыю эмпирычна т.е. пры дапамозе слыху и зроку, а потым ужо чалы интэлект здольны пераапрац першасную инф. Гэты працэсс наз лагичным здумленнем.

Згодна Бэкана, у аснове пазнання-памяць(стварае гісторыю,як навуку), уяўленне(ств. паэзію і маст-ва) і розум(ств прыродазнаўчыя навукі)

Асн памылкі, якія перашкаджаюць чалу у пошуках ісціны навуковымі сродкамі(5 прывідаў):

1)прывід(памылка) рода-пачатак усяго складанага прысутнічае у самым простым

2)пр пячоры існуе дякуючы індывідуальнасці чала(адукацыі, прафесіі…)

3)пр кірмашу існуе дякуючы няправільнаму выкарыст тэрміналогіі і брыдкаслоўя

4)пр тэатра-мы скрываем сваю сутнасць(ілжом)

5)пр аўтарытэта- нах аўт-ты у навуке(доказы руляць)

Пытна-індуктыўны мет Бэк-для пазнання быцця трэба злучаць у сабе вопыт імпірыкаў(пачуцці) і разважанні рацыянал.(навука)(мурашы, паук і пчала)

 

Филасофия Канта

Иснаванне ням класич ф. прыходзицца на 18-19ст. Асн прадстауниками зьяул.

Эмануил Кант, Гегель, Феербах. Ёй прысутны высоки узровень у развицци усих ф-их пытанняу.

Нямецки ф-и матэрыялизм и идэализм зьяул. вершынями адпаведных ф-их напрамкау. На сённяшни дзень нямецкая класичная ф. увасабляе самы распрацаваны и самы вытанчаны варыянт ф.

У пазнанни сусвету Кант выкарыстоувае 2 паняцци – апрыорый и постпрыорый:

1)апрыорый(давопытнасць)-прызнанне таго, што иснуе само сабой без якога-дзь вопыту.

2)постпрыорый(паслявопытнасць)- прызнанне ісціны пасля доказуякога-дзь вопыту.

Апрыярызм-азначае, паводле Канта, што иснуюць 2 формы пачуццёвасци-прастора и час. Кант раздзяляу усё иснуючае на 2 частки:

1)Свет зьяу(феномены)- тое што можна зафиксаваць пры дапамозе пачуццяу

2)Рэчы у сабе(ноумены) прадстауляе сабой абьектыуную рэальнасць.Ноумен-гэта змест прадмета яки немагчыма зафиксаваць пачуццёва.

Асн працы Канта:”Натуральная гіст”і”Тэорыя неба”

1)“Крытыка чыстага розуму”-аналізуе чалую думку, як нейкі тэарыт аб’ект,існуючы без адносн вопыту

2)” Крытыка практычнага розуму”-практ розум-сіст прыняцця чалам нейкага рашэння і паводін.маральнасць і амар-ць деянняў.

3)”Крытыка здольнасці сцвярджэнняў”-сцвяржд.-любое выказванне, якое злучае 2 ці больш паняцці(стол высокі)

Антыномии- гэта невырашальныя супярэчнасци, якия узник. и иснуюць у чал Розуме. Яны узникаюць з-за таго, што чал розум спрабуе асэнсаваць такия паняцци, як вечнасц,ь прыгажосць час прастора справядливасць, што зразумець ни пачуццями ни розумам немагчыма. Асноуными антыномиями з’яуляюцца: а)матэмат антын:(напр чал разважаючы аб иснав Бога сумняваецца ци Бог ёсць ци яго няма).Кант гэта тлумачыць так што розум чал хоча зразумець зместава ци як рэч у сабе,а фактычна розум здольны успрымаць як з’яву як феномен б) дынамичная антын: праяуляецца у тым што у свеце усё адзина и непадзельна, усё структурна арганизавана залежна и падпарадкавана, адсюль выплывае што сусвет иснуе як штосьци адзинае и шматликае.

Кант разглядау пытанни аб прыродзе и сутнасци чал марали.Тэрмин императыу з лацз-н,загад,ён выкарыстаны К. у «Крытыцы практычн розуму».Маральнае правила К: 1) чал павинен киравацца тым з-нам яки падыходзиць и для яго и для иншых, 2) дзейничай так каб ты адносиуся да сябе и да иншага як да мэты якую неабхобдна разгадаць.Нельга адносицца да иншага Я як да нейкага сродку у дасягненни сваёй мэты.

Уся систэма маральных прынцыпау зводзицца да:

1) неабходнасци якая иснуе у пачуццёвым свеце.Тут чал падпарадкаваны прычыннай залежнасци зн прычына- аснова жыцця чал(нар и смерци) 2) свабоды якая трактуецца науменальна г.зн як свабода унутранага свету чал и не болей.Свабода чал у рэальнасци не можа иснаваць бо яна парушае свабоду иншых людзей.Чал дасягае свабоды тольки у думках.

 

 

Филасофия Гегеля.

Цэнтральнае паняцце у фил Гег –абсал идэя синоним -сусветны розум.Ён иснуе аб’ектыуна и рэальна. Абсал идэя падобна идэи Бога у тых рэлигиях дзе выяуляецца адзинабожнасць(иуд хрысц ислам).Але яна цалкам не супадае з идэяй Бога.У ёй няма таких паняццяу як Хрыстос Дзева Марыя. Яна иснуе як абстракцыя и з’яул стваральникам сусвету Асноун этапы: а)тэза –логика як систэма паняццяу.Тут абсалютная идэя характ самаразвиццём,иснуе унутры сябе.И тут яна праяул праз абстракци: быццё, ништо, станауленне, якасць, колькасць, мера, сутнасць.Памиж ими иснуе систэма адносин якая творыць логику.Па Гег идэальнае папярэдничае матэрыяльнаму и стварае яго. б)антытэза -фил прыроды.на яе узроуни у вынику самаразвицця адбываецца агрубленне абс идэи,г.зн. яна парушаючы самую сябе творыць прыродны узровень и узникаюць прадметы тыпу сонца зямля трава каменне знач логика якая иснуе на узроуни тэзы твор логику прадметных адносин.Гэта и есць па Гег пераход ад идэал да прыроднага и ад тэзы да антытэзы.На узроуни антытэзы узник чал як цялесная истота в)синтэз- фил духа ци фил чал.На яго узроуни адбыв зняцце супярэчнасцей памиж тэзай и антытэзай ці ід і прыр.У яго межах чал-адзинства идэл(як сист лагичных паняццяу) и цялеснага(як прыр).Таким чынам абсал идэя праз лагичн паняцци творыць у чал яго интэлект и сист думак и у па-за чал интэлекце яна не иснуе-гэты раздел у фил Гег наз фил духа ци фил чал.Таким чынам вучэнне Гег склад з 3 частак: логики, фил прыр и фил чал.Пры гэтым логика Гег з’яул дэялектычная, якая разгляд усе прыр и дух з’явы у их зменливасци и супярэчливасци

3 формы раскрыцця думкі:1)тэза-мастацтва(мы успрымаем усё праз вобразы)2)антытэза-рэлігія(усе паняцці-сіст уяўленняў)3)сінтэз-ф.(злучэнне 1і2,як вынік-сіст абстракт паняццяў)

Сусв гіст:1)усходняя(тэза)-чал павінен толькі верыць, а не разважаць(чал малы, Бог вялікі)тыранія

2)антычная(антытэза)-роўнасць з Богам выключных людей, астатнія см п. 1

3)герман(сінтэз)-большасць людей усведамл. сваю роўнасць з Богам і паміж сабою

 

 

Филасофия Феербаха

Феерб з’яул вяршыняй у развицци метафизичнага матэрыялизма.Асн. працы Ф: «Сутнасць хрысц.» «Аб адзиным усеагульн. и бязмежным розуме» «Думки аб смерци и бессмяротн.».Феерб.з’яул. пасляд. крытыкам фил и Канта и Гегеля.Ён адмауляу иснаванне рэчы у сабе и прызнавау вял. магчымасци чал.розуму и прачуццяу для пазнання.Адносна Гег Феер личыу, што паняцце абсал идэи з’яул рауназначным паняццем Бога у хрысц.традыцыи. Мат-зм Ф-ха праяул.у прызнанни, што прырода не мае як.-неб. творца и иснуе сама сабою и што Феер. цалкам адмауляе иснав. Бога. Идыялизм Ф-ха праяул.у тым, што не прызнаючы иснав.Бога Ф-х тым не менш быу перакананы, што чал як дух.истота робицца пры дапамозе рэлигийн.пачуцця.И яно дазваляе чал усведамл.сябе ч-кам. Па Ф-ху уся систэма адносин памиж людзьми можа рэгуляв. тольки любоую(хрысц.пастулат).

Ф-х не тольки адмауляу Бога, але и прапаганд.яго у абноуленым выглядзе.Крытыка Ф-хам рэлигии пачын.з асэнсавання этымалагичнай сутнасци тэрмин рэлигарэ (з ст.гр-сувязь,адносины)

Ф-х личыу рэлигийн пачуццё заснавана на ашуканствах и хлусни.Асн прыч иснавання паводле Ф-ха з’ял бездапаможнасць чал перад непадуладными яму прыр силами.Галоун.прычынай рэлигии з’яул.имкненне чал да бессмяротн и менавита Бог гарантуе гэту бессмяротнасць.

Антрапалагізм-Феер разглядаў абстрактн чала.Бог-маральныя правілы і абавязкі у аднос да інш людей

 

Дыялектыка и яе прынцыпы

Сакрата: дыялектыка-гэта метад пры пошуках исцины праз супярэчливыя думки и разважанни. Дыялектыка выяуляе найбольш агульныя сувязи и адносины памиж прадметами, фиксуе моманты супрацьстаяння унутры прадметау, памиж ими.Д. Бывае Абьект. Д-систэма сувязяу, адносин, супярэчнасцей, якия иснуюць рэальна у прыроде и грамадствах.Субьект. Д-адлюстраванне у чал интэлекце и памяци абьект. Д.Прынцыпы дыялектыки:1 узаемасувязи: Узаемасув. иснуе памиж усими прадметами на макра- и мегаузроуни.Сувязи бываюць:А)Унутраныя. Яны иснуюць памиж структурными элементами, якия утвараюць дадены прадмет.Б)Знешния сув.-адносины памиж прадметами.Унутр сув зауседы больш устойливыя.

2. Развицця.Ва усих прадметах усё рухаецца, зникае, узникае, пераутвараецца.Тлумачэнни пр. Развицця:

А)Найбольш пашыр.:Р.-рух ад прастога да складанага-паступальны прагрэс.Б)Р.-зменливасць увогуле.У паняцце Р. уключ моманты прагрэсу и рэгрэсу

 

 

39. Дыялектычныя законы

Закон(у 19 ст)- неабходная устойливая и пауторная сувязь памиж прадметами и зьявами, якая замацоуваецца у пэуных фармулёуках. Закон перахода колькасных змяненняу у якасныя і наадварот (са стратай асобных уласцівасцей прадмет не губляе свае існаванне(дрэва з лістотай),якасць-тэза,колькасць-антытэза,мера-сінтэз(пераход аднаго прадмета у другі праз змяненне якасці (кіпенне вады)) Закон адзінства і барацьбы супрацьлегласцей. Усе думкі існуюць толькі у супрацьлегласці (асіміляцыя-дэсіміляцыя, друг без друга не існуюць) Закон адмаулення адмаулення Гэты З.выражае паступальнасць і пауторнасць(Зерне-тэза,праростак-антытэза,т.к.тут адмауляецца першапачатковы стан зерня(1ае адмауленне,колас-сінтэз(2ое адмауленне),а у коласе шмат першапачатковых зерняу)) Развіцце думкі чал-ка праз наст. Прынцыпы: 1)кола(колазварота)развіцце разглядаецца толькі,як пауторнасць і цыклічнасць.2)прамой лініі. Яна скіравана у бясконцасць,ілюструе сутнасць тэорыі лінейнага працэсу(толькі наперад!).3)спіраль(сінтэз1 і 2)

 

Синэрггетыка

Паводле дыял усе прадметы и зьявы выступаюць узаемадейничаючы памиж сабой.Паводле Шрёдингера самаарганизуюцца не тольки жывыя истоты, але и неарганичныя прадметы и сусвет уцэлым.Синэргетыка-миждысцыплинарная навука, якая займаецца вывучэннем самаарганизаваных систэм(аутар-ням физ Хаккен). С. абапираецца на некласичную тэрмадынамику, якая мае справу тольки з адкрытыми систэмами. Пачаткам самаарганизацыи зьяуляюцца выпадковыя адхиленни систэмы ад пункту раунаваги-флуктуацыи.Пакольки систэма пастаянна узаемадейничае з акаляючым асяроддем, яны паступова узмацняюцца,старая структура разбураецца и утвар новая адкрытая систэма.Высновы:1)любы працэс развицця можа адбывацца тольки у адкрытых систэмах(Дяржава можа развивацца, кали яна звязана з инш дзярж).2)Флукт-гэта той пускавы механизм, яки скироувае далейшае развиццё гэтай систэмы.Тольки у адкрытых систэмах Яны здольны да разбурэння гэтых систэм.

 

 

Грамадства як систэма

Фармацыйная мадэль

Гистарычны прагрэс разгляд. як узыходжанне ад адной фармацыи да др. пры гэтым фармацфыи размяркоуваюцца

па храналагичнаму п